Vi sinh giúp giảm khí độc ao nuôi tôm như thế nào?

Vi sinh giúp giảm khí độc ao nuôi tôm như thế nào? Trong quá trình nuôi tôm, việc quản lý nước ao là khâu vất vả nhất. Một trong những vấn đề làm tôm chết nhiều nhất chính là khí độc trong ao. Khi phát hiện khí độc, nhiều bà con vội vàng dùng các loại hóa chất để xử lý nhanh, nhưng khí độc lại dễ dàng quay trở lại sau vài ngày.

Để giải quyết tận gốc, cách tốt nhất và an toàn nhất là sử dụng men vi sinh. Vậy cụ thể vi sinh giúp giảm khí độc ao nuôi tôm như thế nào? Bà con hãy cùng đọc bài viết dưới đây để nắm rõ cách làm.

Để bà con dễ hình dung, men vi sinh (chứa các vi khuẩn có lợi) xử lý khí độc qua 3 việc chính sau đây:

Ăn sạch chất thải: Vi sinh vật phân hủy thức ăn thừa và phân tôm ở đáy ao. Khi không còn chất thải thối rữa, ao sẽ không sinh ra khí độc mới.

Biến đổi khí độc thành chất an toàn: Một số loại vi sinh đặc biệt sẽ hút khí độc NH3, kết hợp với oxy trong nước để biến nó thành chất NO3 không gây hại cho tôm, đồng thời làm phân bón cho tảo có lợi phát triển.

Tiêu hủy khí có mùi thối ở đáy ao: Các vi sinh vật sống ở tầng đáy sẽ trực tiếp ăn khí H2S (khí mùi trứng thối) và biến nó thành chất không độc.

Các loại khí độc thường gặp trong ao tôm và tác hại

Trong môi trường ao nuôi tôm, sự phân hủy của thức ăn thừa, phân tôm và mùn bã hữu cơ sẽ sinh ra các loại khí độc. Đây là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây stress, suy giảm hệ miễn dịch và gây tỷ lệ hao hụt lớn.

Dưới đây là 3 loại khí độc nguy hiểm và phổ biến nhất trong ao tôm, cùng với cơ chế gây hại của chúng:

Khí Amoniac (NH3)

• Amoniac là loại khí độc xuất hiện sớm nhất trong ao nuôi, hình thành trực tiếp từ quá trình phân hủy các hợp chất chứa gốc Nitơ (chủ yếu là đạm trong thức ăn công nghiệp và phân tôm).
• Đặc điểm: Trong nước, Amoniac tồn tại ở hai trạng thái chuyển hóa qua lại: dạng khí NH3 (rất độc) và dạng ion NH4+ (ít độc). Tỷ lệ NH3 sẽ tăng mạnh khi nhiệt độ và độ pH của nước ao lên cao (đặc biệt vào buổi trưa nắng gắt).
• Cơ chế gây hại: Khí NH3 dễ dàng xâm nhập vào cơ thể tôm thông qua mang. Khi nồng độ NH3 trong nước quá cao, tôm không thể bài tiết lượng Amoniac từ trong máu ra ngoài môi trường, dẫn đến ngộ độc máu.

Biểu hiện của tôm:

• Tôm giảm ăn, bơi lờ đờ, thường tấp mé bờ hoặc nổi đầu.

• Mang tôm có thể bị tổn thương, chuyển màu hồng hoặc đen.

• Nếu nồng độ vượt ngưỡng chịu đựng, tôm sẽ co cơ, búng mạnh rồi chết.

Khí Nitrit (NO2)

• Nitrit là sản phẩm trung gian sinh ra khi các vi khuẩn tự dưỡng chuyển hóa NH3 thành Nitrat (NO3). Khí này thường tăng đột biến ở giai đoạn giữa và cuối vụ nuôi, đặc biệt trong các ao lót bạt có mật độ thả cao.
• Đặc điểm: Độc tính của NO2 rất cao và cực kỳ khó xử lý dứt điểm. Khác với NH3, độc tính của NO2 lại tăng lên khi độ pH giảm và nồng độ oxy hòa tan thấp.
• Cơ chế gây hại: Khi đi vào cơ thể qua màng mang, NO2 sẽ cạnh tranh trực tiếp với gốc oxy trong máu tôm. Điều này khiến máu tôm mất khả năng vận chuyển oxy, làm tế bào bị ngạt dù hàm lượng oxy trong ao vẫn đo được ở mức an toàn.

Biểu hiện của tôm:

• Tôm bị ngạt thở, yếu ớt, lột xác không đồng loạt.

• Vỏ tôm mềm, lột xong không cứng vỏ lại được.

• Xuất hiện tình trạng đục cơ, tôm chậm lớn và rớt đáy rải rác mỗi ngày.

Khí Sunfua Hydro (H2S)

H2S là “sát thủ giấu mặt” nguy hiểm nhất. Nó được sinh ra ở tầng bùn đáy, nơi tích tụ nhiều chất thải nhưng lại thiếu hụt oxy (môi trường yếm khí).

Đặc điểm: Khí có mùi trứng thối rất đặc trưng. Dù ở nồng độ cực thấp, H2S đã đủ sức gây chết tôm. Khí này càng độc khi độ pH của nước càng thấp.

Cơ chế gây hại: H2S ức chế hệ thống hô hấp của tế bào. Nó khiến toàn bộ quá trình hô hấp của tôm tê liệt ngay lập tức.

Biểu hiện của tôm:

• Tôm chết ngạt rất nhanh, thường rớt hàng loạt ở dưới đáy ao nên bà con rất khó phát hiện sớm (chỉ thấy khi chài tôm hoặc khi tôm nổi lên thì đã muộn).

• Mang tôm thường bị tím đen hoặc nâu đen.

Hướng dẫn cách dùng vi sinh đúng kỹ thuật cho bà con

Nhiều bà con mua men vi sinh đắt tiền nhưng tạt xuống ao lại không thấy hiệu quả, khí độc vẫn tăng. Nguyên nhân phần lớn là do dùng sai kỹ thuật khiến vi sinh bị chết hoặc không hoạt động được.

Để vi sinh phát huy tối đa công dụng xử lý nước và đáy ao, bà con cần thực hiện đúng các bước sau đây:

Ủ vi sinh (Nhân sinh khối) trước khi dùng

Đa số vi sinh dạng bột đang ở trạng thái “ngủ đông” (bào tử). Nếu tạt thẳng xuống ao, chúng cần rất nhiều thời gian để tỉnh lại, hiệu quả sẽ chậm. Việc ủ vi sinh giúp vi khuẩn sinh sôi gấp hàng tỷ lần trước khi xuống ao.

• Công thức ủ chuẩn: Dùng 1 gói (hoặc 1kg) men vi sinh + 2 đến 3 lít mật rỉ đường + 50 lít nước sạch (tuyệt đối không dùng nước máy có clo hoặc nước ao đang có hóa chất).

• Cách ủ: Cho tất cả vào thùng phuy sạch, khuấy đều. Dùng cục sủi oxy sục khí liên tục từ 12 đến 24 tiếng. Khí sục mạnh sẽ giúp vi sinh hiếu khí phát triển cực tốt và có mùi thơm nhẹ, hơi chua.

Lựa chọn thời điểm tạt vi sinh theo mục đích

Vi sinh sẽ có tác dụng khác nhau tùy vào thời điểm bà con đánh xuống ao:

• Đánh vào buổi sáng (8h – 9h): Lúc này trời có nắng, tảo bắt đầu quang hợp tạo ra nhiều oxy. Đây là thời điểm “vàng” để tạt vi sinh xử lý khí độc NH3, NO2, làm sạch nước và phân hủy mùn bã lơ lửng.

• Đánh vào buổi tối (8h – 10h đêm): Chỉ dùng khi bà con muốn “cắt tảo” (làm giảm mật độ tảo quá dày trong ao).

Lưu ý sống còn: Tạt vi sinh ban đêm sẽ làm vi sinh tiêu thụ lượng lớn oxy của tôm, do đó bà con bắt buộc phải bật tất cả các dàn quạt nước và sục khí đáy chạy hết công suất.

Đảm bảo môi trường cho vi sinh hoạt động

Vi sinh vật cũng như tôm, chúng cần môi trường thuận lợi để sống và làm việc:

• Phải có đủ oxy: Vi sinh xử lý khí độc tiêu thụ lượng oxy cực kỳ khủng khiếp. Nếu bà con tắt quạt nước sau khi tạt vi sinh, vi khuẩn sẽ ngạt thở chết và khí độc không hề giảm. Hàm lượng oxy hòa tan (DO) phải luôn duy trì trên 4 mg/L.

• Đảm bảo độ kiềm: Độ kiềm trong nước phải đạt từ 100 mg/L trở lên thì vi sinh mới có đủ khoáng chất để chuyển hóa được khí độc.

Dùng đúng loại cho từng vị trí (Nước và Đáy)

• Xử lý nước: Dùng vi sinh dạng bột (đã ủ với mật đường) hòa với nước ao rồi tạt đều khắp mặt ao để làm sạch váng bọt, chất lơ lửng.

• Xử lý bùn đáy: Khí độc H2S thường nằm ở tầng bùn đen dưới đáy. Bà con nên kết hợp dùng các loại vi sinh dạng viên nén (như viên ASTRO BIO) rải trực tiếp xuống ao. Viên vi sinh sẽ chìm thẳng xuống lớp bùn, tan ra và tiêu diệt khí thối ở đáy hiệu quả hơn vi sinh tạt mặt.

Những điều kiêng kỵ khi dùng vi sinh

• Không đánh vi sinh cùng lúc với hóa chất diệt khuẩn: Nếu ao vừa đánh Iodine, BKC, thuốc tím hay Chlorine, các chất này sẽ giết chết sạch vi sinh. Bà con phải chờ ít nhất 48 tiếng sau khi diệt khuẩn mới được cấy lại vi sinh.

• Không để vi sinh bị “đói”: Ao tôm thường dư đạm (từ thức ăn) nhưng lại thiếu đường (Carbon). Nếu không tạt bổ sung mật rỉ đường định kỳ, vi sinh sẽ không có năng lượng để hút khí độc NH3.

Bà con nên duy trì thói quen đánh vi sinh định kỳ 7 – 10 ngày/lần ngay từ khi mới thả giống. Phòng bệnh từ đầu luôn tiết kiệm và an toàn hơn rất nhiều so với việc chờ tôm nổi đầu vì khí độc rồi mới vội vàng đi chữa.

Những lỗi sai khiến bà con tạt vi sinh mà không hết khí độc

Đã có rất nhiều trường hợp bà con mua vi sinh về tạt liên tục nhưng môi trường nước vẫn xấu, khí độc vẫn tăng. Dưới đây là 4 lỗi sai phổ biến nhất làm vi sinh bị chết hoặc mất tác dụng mà bà con cần tránh:

Đánh vi sinh cùng lúc với hóa chất diệt khuẩn

Nhiều bà con vừa tạt thuốc diệt khuẩn (như Iodine, BKC, Chlorine, thuốc tím) xong lại tạt luôn men vi sinh. Hóa chất diệt khuẩn không phân biệt được vi khuẩn có lợi hay có hại, chúng sẽ tiêu diệt sạch toàn bộ lượng men vi sinh bà con vừa đánh xuống.

Bà con bắt buộc phải chờ ít nhất 2 đến 3 ngày sau khi dùng thuốc diệt khuẩn mới được tạt vi sinh để khôi phục lại môi trường.

Tắt quạt nước sau khi tạt vi sinh

Vi sinh vật có lợi cần tiêu thụ một lượng oxy cực kỳ lớn để phân hủy phân tôm và mùn bã hữu cơ. Nếu tạt vi sinh xong mà bà con tắt quạt nước hoặc tắt sục khí đáy, vi sinh sẽ bị ngạt thở và chết.

Hơn nữa, việc này còn làm ao bị thiếu oxy trầm trọng khiến tôm yếu đi. Luôn nhớ phải chạy quạt nước liên tục và mạnh khi đánh vi sinh.

Không bổ sung thức ăn cho vi sinh (quên dùng mật rỉ đường)

• Vi sinh cũng cần “ăn” để sống và làm việc, môi trường ao tôm thường dư thừa chất đạm (từ thức ăn của tôm) nhưng lại rất thiếu chất đường (Carbon).
• Nếu chỉ tạt vi sinh không mà quên bổ sung mật rỉ đường, vi sinh sẽ không có năng lượng để xử lý khí độc NH3. Việc tạt mật rỉ đường xuống ao là vô cùng cần thiết để nuôi dưỡng hệ vi sinh.

Sử dụng vi sinh kém chất lượng, vi sinh đã chết

Để xử lý được khí độc, sản phẩm men vi sinh phải chứa lượng lớn vi khuẩn đang sống. Nếu bà con mua nhầm hàng trôi nổi, hàng giá rẻ kém chất lượng hoặc hàng đã để quá hạn, các vi khuẩn bên trong đã chết hết. Lúc này, việc tạt xuống ao chỉ là tạt “xác vi sinh”, hoàn toàn không có tác dụng làm sạch nước mà chỉ gây tốn kém tiền bạc.

Giải đáp thắc mắc thực tế của bà con về việc vi sinh giúp giảm khí độc ao nuôi tôm như thế nào ?

Hỏi: Tại sao tôi đo thấy khí NH3 rất cao, đã đánh vi sinh 3 ngày liên tục nhưng đo lại vẫn không giảm?

Đáp: Vi sinh cần oxy và độ kiềm cao (trên 120 mg/L) để có thể ăn và chuyển hóa được khí NH3. Nếu ao của bà con đang bị thiếu oxy đáy, thiếu kiềm, hoặc thiếu đường (mật rỉ đường), vi sinh sẽ ngừng hoạt động.

Lúc này, bà con hãy kiểm tra và tăng cường chạy quạt, đánh thêm khoáng để tăng kiềm, kết hợp hút bùn đáy (xi phông) để vớt bớt phân tôm ra ngoài, sau đó mới tiếp tục đánh vi sinh.

Hỏi: Tôm nhà tôi đang bị nổi đầu do ngộ độc khí H2S ở đáy, tôi có nên tạt vi sinh liều gấp đôi ngay lúc này không?

Đáp: Tuyệt đối không. Trong tình huống cấp cứu tôm ngạt, tạt vi sinh ngay không mang lại hiệu quả tức thì mà còn làm ao hao hụt thêm oxy.

Việc cần làm ngay là: Cắt cử cho ăn, chạy tối đa tất cả các dàn quạt và hệ thống oxy đáy, đánh cấp cứu bằng Yucca kết hợp tạt khoáng và Oxy viên. Khoảng 12 đến 24 tiếng sau, khi tôm đã khỏe lại, bà con mới bắt đầu tạt vi sinh liều cao để dọn dẹp tận gốc lớp bùn sinh ra khí H2S.

Hỏi: Men vi sinh tạt xử lý nước và men vi sinh xử lý đáy ao có khác nhau không?

Đáp: Rất khác nhau. Men vi sinh hòa nước tạt chủ yếu dùng để làm sạch váng bọt, cắt tảo và trị NH3 ở tầng nước bên trên. Trong khi đó, men vi sinh xử lý đáy (thường làm dưới dạng viên nén tự chìm) chứa các loại vi khuẩn chuyên sống dưới bùn lầy, không cần nhiều oxy.

Các viên này chìm thẳng xuống đáy để tiêu diệt khí H2S và bùn đen thối. Để ao sạch toàn diện, bà con nên dùng kết hợp cả hai loại này.