3 phương pháp xử lý rong trong ao nuôi tôm tận gốc, an toàn cho tôm

Để xử lý rong trong ao nuôi tôm tận gốc và không gây sốc cho tôm, bà con có thể áp dụng 3 phương pháp chính:

(1) Phương pháp thủ công: Vớt rong bằng lưới hoặc chà bạt ngay khi rong mới chớm xuất hiện;

(2) Phương pháp sinh học (Khuyên dùng): Cấy vi sinh liều cao để cạnh tranh dinh dưỡng, kết hợp đánh vôi nông nghiệp làm trong nước, cắt đứt nguồn sống của rong;

(3) Phương pháp hóa học: Chỉ dùng hóa chất (như Đồng Sunfat) khi rong bùng phát quá nặng, nhưng phải tuân thủ nghiêm ngặt liều lượng và đánh vào lúc trời nắng gắt để tránh ngộ độc tôm.

Chào bà con nuôi tôm! Ai gắn bó với nghề chăn nuôi thủy sản chắc hẳn đều hiểu rằng, quản lý môi trường nước là yếu tố sống còn quyết định vụ mùa có trúng hay không.

Trong đó, sự xuất hiện dày đặc của rong (rong nhớt, rong mền, rong đuôi chồn) và các loại tảo độc luôn là nỗi ám ảnh thường trực. Rong mọc kín đáy không chỉ vướng víu mà còn âm thầm tước đi mạng sống của bầy tôm.

Vậy làm thế nào để xử lý rong trong ao nuôi tôm một cách triệt để, tận gốc mà vẫn đảm bảo tôm khỏe mạnh, ăn bốc? Hôm nay, chúng ta sẽ cùng mổ xẻ chi tiết 3 giải pháp hiệu quả nhất để bà con áp dụng ngay cho ao nhà mình nhé!

1. Tại sao phải xử lý rong (tảo độc) cấp tốc trong ao nuôi?

Nhiều bà con khi thấy rong mới lác đác mọc ở góc ao thường có tâm lý chủ quan, nghĩ rằng “có chút rong nước càng trong, tôm có chỗ trú”. Nhưng thực tế, rong bùng phát (hiện tượng nở hoa) là một “quả bom nổ chậm”. Nếu không xử lý kịp thời, bà con sẽ phải đối mặt với 4 hiểm họa sau:

• Tôm ngạt thở, nổi đầu về đêm: Ban ngày rong quang hợp tạo ra oxy, nhưng khi tắt nắng, cả một thảm rong khổng lồ dưới đáy sẽ tranh giành oxy với tôm. Tầm 2-4 giờ sáng là lúc oxy trong ao tụt dốc không phanh. Nếu bà con không trực quạt nước, tôm sẽ nổi đầu hàng loạt và rớt đáy rất nhanh.

• Sốc môi trường do pH “nhảy múa”: Rong quang hợp hút CO2 làm pH ban ngày tăng vọt lên trên 9.0. Ban đêm chúng lại xả CO2 khiến pH tụt lùi xuống dưới 7.0. Khoảng chênh lệch pH quá lớn trong ngày làm tôm bị stress nặng nề. Tôm mệt mỏi sẽ bỏ ăn, lột xác không cứng vỏ được, hao hụt đầu con.

• Sinh ra khí độc “sát thủ” (H2S, NH3): Vòng đời của rong rất ngắn. Khi chúng già, tàn lụi và rớt xuống đáy ao, lớp xác này sẽ bị phân hủy. Dưới lớp bùn yếm khí, xác rong thối rữa sinh ra khí độc H2S và NH3. Chỉ cần một lượng rất nhỏ khí H2S bốc lên cũng đủ làm tôm trúng độc và chết rải rác.

• Bệnh đường ruột, phân trắng: Tôm có tập tính ăn tạp dưới đáy. Khi bơi vướng vào rong mền, rong nhớt đang phân hủy, tôm hay ăn nhầm phải chúng. Sợi rong dai làm tắc nghẽn đường ruột tôm, tạo cơ hội cho vi khuẩn có hại (Vibrio) tấn công, dẫn đến bệnh đường ruột và phân trắng cực kỳ khó chữa.

Hiểu được sự nguy hiểm này, bà con cần bắt tay vào xử lý rong trong ao nuôi tôm ngay khi phát hiện. Dưới đây là 3 phương pháp từ dễ đến khó.

2. Các phương pháp xử lý rong trong ao nuôi tôm tận gốc

Tùy vào tình hình ao (ao bạt hay ao đất) và mức độ dày đặc của rong, bà con hãy chọn cho mình một hướng đi phù hợp nhất nhé.

Phương pháp 1: Xử lý thủ công

Đây là cách làm “lấy công làm lời”, rất an toàn cho con tôm vì không phải đưa bất kỳ hóa chất nào xuống nước. Phương pháp này cực kỳ phù hợp khi rong mới chớm nở hoặc tấp vào các góc ao theo chiều gió.

• Cách làm với ao đất: Bà con dùng vợt lưới, cào hoặc kéo lưới mắt nhỏ để vớt bớt các mảng rong nổi. Nên làm vào sáng sớm tinh mơ. Lúc này, sau một đêm hô hấp, bọt khí bám vào rong nhiều khiến chúng nổi lềnh bềnh trên mặt nước, rất dễ vớt.

• Cách làm với ao bạt: Rong thường bắt nguồn từ lớp nhớt bạt. Bà con dùng bàn chải chuyên dụng chà sạch thành và đáy bạt. Để việc tẩy bạt nhàn hơn và sạch sâu hơn, bà con có thể tạt các dòng enzyme tẩy nhớt bạt chuyên dụng (như Neozyme của Shrimpharmaqua). Enzyme sẽ cắt đứt liên kết của lớp màng nhầy, làm lớp nhớt tự bong tróc, tôm bơi qua quạt nước đẩy là sạch trơn.

Đánh giá: Rất an toàn, nhưng tốn sức và không diệt được tận gốc nếu ao đã quá dư thừa dinh dưỡng.

Phương pháp 2: Xử lý sinh học

Cách xử lý rong trong ao nuôi tôm thông minh nhất không phải là đi “thuốc” chúng, mà là cắt đứt “chén cơm” của chúng. Phương pháp sinh học dùng vi sinh và vôi để tạo ra một môi trường mà rong không thể sống nổi.

A. Dùng vi sinh (cạnh tranh thức ăn với rong)

Rong phát triển bùng nổ là do nước ao đang quá thừa phân tôm, thức ăn cặn bã (giàu Nitơ và Phốt pho).

• Cách làm: Bà con sử dụng các dòng vi sinh xử lý nước chất lượng cao (thường chứa các chủng Bacillus spp.). Đem ủ vi sinh với mật rỉ đường, sục khí tầm 6-12 tiếng để vi khuẩn nhân lên hàng tỷ con. Sau đó tạt đều khắp ao vào khoảng 9-10 giờ sáng trời nắng.

• Cơ chế: Đội quân vi sinh này sẽ ăn sạch mọi chất hữu cơ lơ lửng trong nước. Khi dinh dưỡng bị vi sinh nẫng tay trên, rong sẽ từ từ “chết đói”, mủn ra và tàn lụi đi một cách tự nhiên mà không làm nước bị sốc.

B. Đánh vôi (che ánh sáng, ép rong chết)

Rong ở đáy ao rất cần ánh sáng mặt trời xuyên qua nước để quang hợp. Cắt ánh sáng là cắt đường sống của rong.

• Cách làm: Bà con dùng vôi nông nghiệp (CaCO3) hoặc Dolomite đánh với liều lượng 10 – 20 kg/1.000 m3 nước vào lúc chiều mát. (Lưu ý: Tuyệt đối không dùng vôi nóng CaO lúc có tôm vì sẽ làm tăng sốc pH).

• Cơ chế: Hạt vôi lơ lửng kéo theo chất bẩn chìm xuống, làm nước có độ đục vừa phải (trong khoảng 30-40cm). Đồng thời, vôi giúp tăng hệ đệm kiềm, kích thích tảo khuê (tảo có lợi màu nâu trà) trên mặt nước phát triển. Tảo khuê sẽ như một cái ô che nắng, làm đáy ao thiếu sáng, rong không quang hợp được và tự tiêu biến.

Phương pháp 3: Xử lý hóa học

Chỉ khi nào rong bùng phát thành thảm dày đặc, đe dọa tôm từng giờ mà vớt không xuể, đánh vi sinh không kịp, thì bà con mới dùng đến “vũ khí hạng nặng” là hóa chất.

A. Đồng sunfat (phèn đồng – CuSO4)

Đây là chất cắt tảo, diệt rong cực mạnh nhưng lại rất độc với tôm nếu không biết cách dùng. Độc tính của phèn đồng phụ thuộc vào độ kiềm của nước ao. Kiềm dưới 80 ppm mà đánh đồng là tôm rất dễ rớt.

• Liều lượng sống còn: Chỉ dùng từ 0.2 – 0.4 ppm (tức là 200 – 400 gram cho 1.000 khối nước). Tuyệt đối không tự ý tăng liều.

• Cách tạt: Hòa tan phèn đồng vào xô nhựa (không dùng xô sắt), tạt cục bộ đúng vào khu vực có rong, không tạt tràn lan.

• Thời điểm: Bắt buộc tạt lúc trời nắng gắt. Lúc này rong quang hợp mạnh sẽ hút độc đồng nhanh nhất và chết nhanh, đồng thời nắng làm đồng mau phân hủy, ít tồn dư gây hại cho tôm.

B. Dùng hóa chất sát khuẩn (BKC, Glutaraldehyde)

Các chất này phá vỡ tế bào rong nhanh chóng nhưng cũng diệt luôn vi sinh và tảo có lợi, rất dễ làm nước bị trong vắt hoặc sụp tảo. Bà con phải tuân thủ đúng liều lượng trên bao bì của nhà sản xuất.

3. Cấp cứu ao ngay sau khi diệt rong

Nhiều bà con đánh hóa chất xong thấy rong nổi lên chết trắng thì mừng rỡ đi ngủ. Đó là sai lầm chết người! 24 đến 48 giờ sau khi rong chết là lúc ao nguy hiểm nhất. Xác rong phân hủy sẽ hút cạn oxy và xả khí độc. Bà con phải làm ngay 4 việc sau:

• Chạy quạt 24/24: Bật hết công suất quạt nước và sục khí đáy để cấp đủ oxy cho tôm thở và oxy hóa khí độc.

• Xi-phông liên tục: Rút sạch lớp xác rong tàn dưới đáy ra ngoài càng nhanh càng tốt.

• Hấp thu khí độc: Tạt ngay các sản phẩm Yucca đậm đặc để cấp cứu, gom khí độc NH3, tránh tôm nổi đầu.

• Cấy lại vi sinh liều cao: Đánh hóa chất làm vi sinh chết hết. Bà con phải cấy lại vi sinh đáy ngay lập tức để chúng “dọn dẹp” nốt mùn bã hữu cơ do xác rong để lại, thiết lập lại màu nước.

4. Ngăn ngừa rong tái phát

Diệt rong chỉ là cắt cái ngọn; rong mọc lại hay không là do cách bà con quản lý cái gốc. Để rong không có cửa quay lại, hãy nhớ 4 nguyên tắc vàng:

• Quản lý chặt thức ăn: Tránh cho ăn dư thừa; canh vó (nhá) thật kỹ, thức ăn thừa chính là phân bón tốt nhất cho rong.

• Giữ màu nước tảo khuê: Luôn duy trì độ kiềm ở mức 120 – 160 ppm; Kiềm tốt thì tảo khuê (màu trà) phát triển, lấn át hoàn toàn rong và tảo độc.

• Xử lý nước cấp thật kỹ: Nước bơm từ ngoài sông rạch vào phải qua ao lắng, đánh thuốc diệt tạp, diệt khuẩn kỹ để tiêu diệt mầm bào tử rong trước khi cấp vào ao nuôi.

• Xi-phông đáy định kỳ: Dọn dẹp sạch sẽ “nhà” cho tôm, không để chất thải bùn bã tích tụ tạo chỗ bám cho rong.

5. Điểm mặt các sai lầm hay mắc phải khiến tôm chết oan

Trong quá trình xử lý rong trong ao nuôi tôm, ranh giới giữa việc cứu ao và “đánh sập” ao rất mong manh. Rất nhiều bà con mất trắng cả tỷ bạc chỉ vì nôn nóng hoặc chưa hiểu rõ cơ chế sinh hóa của nước. Dưới đây là phần “mổ xẻ” chi tiết 3 sai lầm chết người này để bà con tuyệt đối tránh:

Đánh hóa chất diệt rong vào ban đêm hoặc khi trời âm u, râm mát

Nhiều bà con có thói quen tạt thuốc vào chiều tối cho mát mẻ, nhưng đây là “bản án tử” cho đàn tôm.

• Cơ chế gây ngộ độc: Độc tính của các loại hóa chất cắt tảo, diệt rong (đặc biệt là phèn đồng – CuSO4 hoặc BKC) sẽ tăng rất mạnh khi môi trường thiếu ánh sáng và pH nước giảm nhẹ. Vào ban đêm hoặc lúc trời râm mát, rong không quang hợp nên thải ra nhiều khí CO2, kéo theo độ pH trong ao tụt xuống. Lúc này, các ion kim loại nặng trong hóa chất được giải phóng mạnh nhất, độc tính tăng lên gấp nhiều lần.

• Hậu quả: Kết hợp với tình trạng thiếu hụt oxy tự nhiên về đêm, tôm sẽ bị ngộ độc cấp tính, đen mang, nổi đầu và rớt đáy hàng loạt chỉ sau vài tiếng đồng hồ tạt thuốc.

• Lời khuyên: Chỉ nên tạt hóa chất vào lúc trời đang nắng gắt (từ 10h sáng đến 1h trưa) để hóa chất phát huy tác dụng diệt rong và phân hủy nhanh, giảm rủi ro tồn dư gây hại cho tôm.

Ham diệt sạch rong trong 1 lần (đánh thuốc quá liều)

Thấy rong mọc dày đặc, xót ruột nên nhiều người tự ý tăng liều lượng hóa chất lên gấp đôi, gấp ba so với hướng dẫn trên bao bì để “diệt cho tiệt nọc”.

• Hiện tượng “sụp tảo”: Việc đánh thuốc quá liều sẽ làm hàng tấn sinh khối rong và tảo độc chết trắng đồng loạt. Quá trình này được giới kỹ thuật gọi là “sụp tảo đột ngột”.

• Cú sốc môi trường: Khi một khối lượng rong khổng lồ chết đi, chúng sẽ bắt đầu quá trình thối rữa và hút cạn kiệt lượng oxy hòa tan (DO) trong nước. Tệ hơn, các loại tảo khi vỡ tế bào sẽ giải phóng trực tiếp một lượng độc tố (microcystin) cực lớn vào môi trường, đồng thời làm pH tụt giảm không phanh.

• Hậu quả: Con tôm phải chịu một lúc 3 cú sốc: thiếu oxy, sốc pH và nhiễm độc. Dù đàn tôm đang sung sức đến mấy cũng hoàn toàn không có cơ hội sống sót qua cú sốc này.

Diệt rong xong bỏ đó (chỉ trị ngọn, không trị gốc)

Đây là cái bẫy tốn tiền và tốn sức nhất. Nhiều trại nuôi liên tục tốn tiền mua hóa chất hoặc thuê người vớt rong, thấy rong tàn bớt thì yên tâm đi ngủ.

• Quả bom nổ chậm dưới đáy ao: Rong chết không hề biến mất mà chìm xuống đáy ao. Nếu bà con không tăng cường xi-phông đáy để hút xác rong ra ngoài, lớp bùn bã này sẽ tích tụ dày đặc.

• Sự bùng phát trở lại: Gốc rễ của việc mọc rong là do môi trường nước đang quá giàu dinh dưỡng do thức ăn thừa và chất thải tôm bị cho ăn bừa bãi. Khi xác rong thối rữa, chúng tiếp tục tạo ra khí độc và phân hủy thành dưỡng chất. Nếu không kịp thời cấy lại các dòng vi sinh xử lý đáy (như các sản phẩm chất lượng của Shrimpharmaqua) để vi khuẩn có lợi dọn dẹp sạch lớp đáy này, thì bào tử rong tiềm sinh vẫn còn nguyên.

• Hậu quả: Chỉ 3 đến 5 ngày sau, bào tử rong gặp môi trường ô nhiễm trù phú sẽ lại bùng phát mạnh mẽ hơn, mọc lại với mức độ dày đặc hơn và khả năng kháng thuốc cao hơn rất nhiều.

Lời kết

Việc xử lý rong trong ao nuôi tôm là một cuộc chiến cần sự kiên nhẫn và hiểu biết kỹ thuật. Bà con hãy luôn ưu tiên giải pháp sinh học dùng vi sinh và enzyme (như các dòng sản phẩm chất lượng từ Shrimpharmaqua) để vừa làm sạch môi trường, vừa dưỡng con tôm khỏe mạnh, mau lớn. Hóa chất chỉ nên là biện pháp đường cùng.

Nếu bà con đang gặp khó khăn với tình trạng rong nhớt, nhớt bạt khó trị, hoặc cần tư vấn phác đồ vi sinh chuẩn cho ao tôm nhà mình, đừng ngần ngại liên hệ với các kỹ sư thủy sản của chúng tôi tại trụ sở TP. Hồ Chí Minh. Chúng tôi luôn sẵn sàng đồng hành cùng bà con tới một vụ mùa bội thu, được giá!