Hướng dẫn chi tiết cách xử lý khí độc trong ao nuôi tôm hiệu quả và thực tế

Hướng dẫn chi tiết cách xử lý khí độc trong ao nuôi tôm hiệu quả và thực tế. Để xử lý khí độc (NH3, NO2, H2S) trong ao tôm, bà con cần thực hiện hai nhóm công việc. Khi nồng độ khí độc tăng cao, cần xử lý khẩn cấp bằng cách bật tối đa quạt nước, xả bớt nước tầng đáy và sử dụng dung dịch Yucca để tôm dễ thở.

Về lâu dài, bà con phải kiểm soát lượng thức ăn rải xuống ao và định kỳ sử dụng vi sinh dạng viên nén chìm như Astro Bio để phân hủy mùn bã hữu cơ dưới đáy. Phương pháp xử lý cần điều chỉnh phù hợp tùy theo việc bà con đang nuôi tôm trong ao lót bạt hay ao đất.

Phần 1. Khí độc trong ao tôm là gì?

Khí độc trong ao nuôi tôm là các chất khí hòa tan trong nước, gây cản trở quá trình hô hấp và làm suy giảm sức khỏe của tôm. Có ba loại khí độc phổ biến nhất trong ao nuôi thủy sản. Để xử lý khí độc trong ao nuôi tôm hiệu quả, bà con cần kết hợp cấp tốc giữa việc giảm nguồn phát thải chất thải, tăng cường oxy và sử dụng men vi sinh để chuyển hóa chất độc thành chất không độc

Khí amoniac (NH3)

Khí NH3 có mùi khai. Độc tính của NH3 tăng lên khi độ ph trong nước ao ở mức cao và nhiệt độ nước cao. Nguyên nhân sinh ra trực tiếp từ lượng thức ăn dư thừa, phân tôm thải ra hàng ngày và xác tảo chết hòa tan vào nước.

Khí nitrit (NO2)

Khí NO2 ngấm vào máu tôm, làm máu tôm chuyển từ màu xanh trong sang màu nâu sẫm, khiến tôm không hấp thụ được oxy. Đây là sản phẩm trung gian trong quá trình vi sinh vật phân hủy NH3. Nếu hệ vi sinh trong ao yếu, quá trình phân hủy bị đình trệ ở mức NO2, làm khí này tích tụ nhiều trong nước.

Khí hydro sunfua (H2S)

Khí H2S có mùi trứng thối đặc trưng. Đây là loại khí độc nguy hiểm nhất. Độc tính của H2S tăng mạnh khi độ ph trong ao xuống thấp. Khí này thường tập trung nhiều ở khu vực nền đáy ao, rốn xi-phông hoặc những góc ao có nhiều bùn đen. Khí sinh ra do lớp mùn bã hữu cơ tích tụ dày dưới đáy ao bị phân hủy trong điều kiện không có oxy.

Nhìn chung, nguyên nhân gốc rễ sinh ra cả ba loại khí độc này đều đến từ việc dư thừa chất hữu cơ dưới đáy ao, kết hợp với việc thiếu hụt oxy hòa tan trong nước.

Phần 2. Hướng dẫn nhận biết ao tôm bị nhiễm khí độc.

Bà con cần quan sát ao nuôi hàng ngày để phát hiện sớm tình trạng khí độc. Việc phát hiện sớm giúp giảm tỷ lệ tôm hao hụt. Bà con có thể dựa vào các dấu hiệu thực tế sau.

Nhận biết qua hoạt động của tôm.

• Tôm bơi lờ đờ, hoạt động chậm chạp.

• Tôm có hiện tượng nổi đầu lên mặt nước, đặc biệt là vào lúc sáng sớm hoặc những ngày trời âm u.

• Tôm bơi dạt vào gần bờ hoặc bơi tập trung quanh khu vực có dàn quạt nước đang chạy để tìm oxy.

• Tôm giảm ăn đột ngột, bỏ ăn dù thời tiết không có biến động lớn.

• Khi kiểm tra tôm trong vó, thấy mang tôm chuyển sang màu nâu đen hoặc màu hồng xỉn, vỏ tôm không sáng bóng.

Nhận biết qua tình trạng nước ao.

• Nước ao chuyển sang màu đen sẫm hoặc màu nâu đỏ đặc.

• Nước có độ đục cao.

• Trên mặt nước xuất hiện nhiều dải bọt trắng, bọt nhớt dính vào nhau và rất lâu vỡ khi quạt nước đánh lên.

• Khi đứng ở cuối hướng gió, bà con ngửi thấy mùi tanh nồng nặc, mùi khai hoặc mùi hôi như trứng thối bốc lên từ mặt nước. Hiện tượng này thấy rõ nhất khi bà con tiến hành hút bùn đáy.

Nhận biết bằng dụng cụ đo lường. Quan sát bằng mắt thường chỉ là bước đầu. Để biết chính xác nồng độ, bà con cần mua các bộ test nước chuyên dụng. Bà con cần đo nước định kỳ vài ngày một lần. Nên lấy mẫu nước ở khu vực cách bờ khoảng 2 mét và ở tầng nước gần đáy để kết quả chính xác nhất.

Phần 3. Hướng dẫn cách xử lý khí độc trong ao nuôi tôm.

Khi bà con đo nước thấy chỉ số khí độc vượt ngưỡng an toàn, hoặc thấy tôm có hiện tượng nổi đầu, cần dừng ngay việc cho ăn và thực hiện các bước xử lý khẩn cấp sau đây để giúp tôm dễ thở.

Tăng cường cung cấp oxy

Khí độc tồn tại mạnh trong điều kiện thiếu oxy. Do đó, việc đầu tiên là phải cung cấp oxy ngay lập tức. Bà con bật tất cả các dàn quạt nước và hệ thống sục khí đáy trong ao. Chạy liên tục với công suất tối đa. Hoạt động của quạt nước sẽ giúp khuấy động dòng nước, đẩy một phần khí độc dưới đáy bay hơi lên khỏi mặt nước.

Đồng thời, oxy hòa tan được đưa xuống tầng đáy để tôm hô hấp. Nếu tôm nổi đầu nhiều, bà con rải thêm oxy hạt trực tiếp xuống vùng tôm đang tập trung để cấp cứu nhanh.

Thay nước tầng đáy để làm loãng khí độc

Khí độc thường hòa tan nhiều ở khu vực gần đáy ao. Việc rút bớt nước cũ là cách nhanh nhất để hạ nồng độ chất độc. Đối với ao có rốn xả đáy, bà con tiến hành mở van xả hoặc dùng bơm hút bớt từ 20% đến 30% lượng nước trong ao. Khi hút, cần thực hiện chậm để không làm khuấy đục toàn bộ bùn đen lên các khu vực nước sạch. Sau khi rút nước, bơm ngay nguồn nước mới vào ao nuôi.

Sử dụng các chất hấp thụ khí độc

Bà con sử dụng dung dịch chiết xuất từ cây Yucca. Yucca có khả năng liên kết vật lý với khí amoniac, làm giảm trực tiếp lượng khí độc trong nước. Bà con pha loãng dung dịch Yucca với nước ao rồi tạt đều khắp mặt ao, tạt nhiều hơn ở khu vực rốn ao và góc ao gió lùa. Bà con lưu ý Yucca chỉ có tác dụng cấp cứu tạm thời, không có khả năng phân hủy bùn bã dưới đáy. Sau khi cấp cứu tôm xong, bà con bắt buộc phải thực hiện các bước xử lý nền đáy bằng vi sinh.

Phần 4. Quy trình xử lý khí độc tận gốc bằng giải pháp sinh học định kỳ.

Các bước cấp cứu chỉ làm giảm nồng độ khí độc trong vài ngày. Nếu mùn bã hữu cơ dưới nền đáy vẫn còn, khí độc sẽ tiếp tục sinh ra. Để duy trì môi trường nước ổn định, bà con cần thực hiện quy trình kiểm soát sinh học.

Quản lý chặt chẽ lượng thức ăn đưa vào ao.

Đây là công việc ngăn chặn khí độc sinh ra ngay từ đầu. Bà con đặt vó ở các khu vực khác nhau trong ao. Bỏ một lượng thức ăn cố định vào vó. Sau thời gian quy định kéo vó lên kiểm tra. Nếu trong vó còn nguyên thức ăn, bà con phải giảm ngay lượng cám rải xuống ao ở cữ ăn tiếp theo. Nếu nước ao đục, trời mưa lớn kéo dài, bà con chủ động giảm lượng thức ăn hàng ngày.

Sử dụng vi sinh viên nén chìm Astro Bio để làm sạch nền đáy.

• Đáy ao là khu vực ô nhiễm nhất và sinh ra nhiều khí H2S. Việc sử dụng các loại vi sinh dạng nước hoặc dạng bột mịn thường gặp khó khăn vì chúng dễ bị dòng chảy của quạt nước cuốn trôi nổi trên mặt nước. Phương pháp hiệu quả là sử dụng vi sinh được nén thành dạng viên chìm như sản phẩm Astro Bio.
• Sản phẩm chứa các loại vi khuẩn có lợi là Bacillus Subtilis và Bacillus Licheniformis với mật độ lớn. Khi viên nén chìm xuống đáy bùn, viên vi sinh sẽ rã ra. Các vi khuẩn sẽ hoạt động, tiết ra các chất phân giải để bẻ gãy cấu trúc của thức ăn thừa và phân tôm. Quá trình này chuyển hóa các chất mùn bã thành chất không độc, làm giảm độ nhớt của bùn và hạn chế quá trình hình thành khí độc.
• Do được ép thành viên nén, khi rải xuống ao, viên vi sinh chìm nhanh thẳng xuống nền đáy ao. Bà con rải trực tiếp viên vi sinh xuống ao, tập trung rải nhiều ở khu vực giữa ao, gần rốn xi-phông và các góc tích tụ chất thải. Rải đều đặn từ 50 đến 80 viên cho mỗi 1.000 mét khối nước ao. Sản phẩm không cần ngâm ủ trước khi dùng. Quy cách đóng gói là 250 gram mỗi gói.

Các loại vi khuẩn trong Astro Bio là sinh vật sống. Vì vậy, bà con tuyệt đối không sử dụng chung hoặc dùng gần thời điểm đánh các loại hóa chất diệt khuẩn. Phải đảm bảo khoảng cách thời gian ít nhất 48 giờ giữa việc tạt hóa chất và việc rải viên vi sinh để các vi khuẩn có lợi không bị tiêu diệt.

Phần 5. Sự khác biệt trong kỹ thuật xử lý khí độc giữa ao lót bạt và ao đất.

Quy trình nuôi tôm ao đất và nuôi tôm ao lót bạt có đặc điểm hạ tầng khác nhau. Việc áp dụng các biện pháp xử lý khí độc cũng cần điều chỉnh để đạt hiệu quả cao nhất.

Đối với mô hình nuôi tôm ao lót bạt đáy.

• Ao bạt có ưu điểm là nền đáy trơn nhẵn, chất thải dễ bị gom lại một chỗ nhờ sức đẩy của quạt nước. Trong ao bạt, bà con cần tận dụng triệt để hệ thống xi-phông. Tiến hành hút đáy đều đặn mỗi ngày.
• Cần bố trí dàn quạt nước để tạo dòng chảy xoáy mạnh, đẩy toàn bộ phân tôm và thức ăn thừa vào đúng rốn xả ở giữa ao. Khi hút sạch chất thải vật lý ra ngoài, lượng khí độc sẽ giảm mạnh. Bà con đánh vi sinh định kỳ vào khu vực rốn ao để phân hủy các chất lơ lửng còn sót lại.

Đối với mô hình nuôi tôm ao đất.

• Ao đất không có lớp bạt lót, nền đáy là đất tự nhiên. Đáy ao gồ ghề, dòng chảy của quạt nước không thể gom sạch chất thải vào một điểm. Việc hút đáy dưới ao đất rất khó thực hiện vì dễ hút lẫn đất bùn tự nhiên làm đục nước. Trong mô hình ao đất, bà con phải ưu tiên giải pháp xử lý sinh học. Lúc này, vi sinh dạng viên nén chìm đáy như Astro Bio thể hiện hiệu quả rõ ràng.
• Bà con rải đều viên nén khắp mặt ao, đặc biệt là các khu vực xa quạt nước, các góc ao tù đọng. Viên vi sinh chìm xuống nằm trên mặt bùn, các vi khuẩn sẽ nhân lên và phân hủy lớp mùn bã này tại chỗ. Trước khi thả tôm, khâu cày ải đáy ao, phơi khô đáy nền và rắc vôi bột để xử lý nền đáy là bắt buộc phải làm kỹ.

Phần 6. Quản lý các chỉ số môi trường liên quan đến khí độc.

Độc tính của khí amoniac và hydro sunfua thay đổi theo độ ph của nước ao. Bà con cần chú ý các thông số sau.

Quản lý độ ph của nước ao

Độ ph lý tưởng cho tôm phát triển là từ 7.5 đến 8.2. Nếu độ ph lên cao trên 8.5, khí amoniac sẽ tăng độc tính. Mức ph này thường xảy ra khi tảo trong ao phát triển quá dày. Bà con cần dùng vi sinh để làm giảm lượng tảo.

Nếu độ ph giảm thấp dưới 7.5, khí hydro sunfua sẽ trở nên rất nguy hiểm. Tình trạng này thường gặp sau những trận mưa lớn làm trôi phèn từ bờ xuống ao. Bà con cần tạt ngay vôi nông nghiệp khắp bờ và mặt nước để nâng nhanh chỉ số ph.

Quản lý hệ thống oxy hòa tan.

Hệ vi khuẩn có lợi cần rất nhiều oxy để sống và thực hiện việc phân hủy chất bẩn. Nếu nước ao thiếu oxy, các vi khuẩn có lợi sẽ ngừng hoạt động. Bà con phải duy trì hệ thống sục khí đáy hoạt động thường xuyên.

Phần 7. Câu hỏi thường gặp của bà con về xử lý khí độc.

Câu hỏi 1. Rải vi sinh Astro Bio vào thời điểm nào trong ngày là đúng kỹ thuật nhất.

Trả lời. Nếu bà con mục đích xử lý lớp bùn bã hữu cơ, làm sạch đáy ao định kỳ, hãy rải viên vi sinh vào buổi sáng khi có ánh nắng và kết hợp chạy quạt nước. Nếu ao đang có dấu hiệu khí độc cao, bà con rải vi sinh vào buổi chiều tối và duy trì chạy sục khí đáy mạnh mẽ suốt đêm.

Câu hỏi 2. Có sản phẩm nào làm sạch hoàn toàn được khí độc không.

Trả lời. Thực tế trong quá trình nuôi tôm có cho ăn liên tục, việc có một lượng nhỏ chất thải dưới đáy là điều chắc chắn xảy ra. Do đó, không có sản phẩm nào có thể loại bỏ vĩnh viễn toàn bộ khí độc ra khỏi ao nuôi. Việc sử dụng vi sinh nhằm mục đích kiểm soát lượng khí độc ở ngưỡng an toàn, không gây hại cho tôm.

Câu hỏi 3. Nước ao tự nhiên bị đỏ sẫm lại có phải do khí độc hydro sunfua không.

Trả lời. Có khả năng rất lớn. Nước ao chuyển màu sẫm, kèm theo việc sủi bọt nhớt lâu tan và có mùi thối là dấu hiệu nền đáy đang bị thối rữa sinh ra khí độc. Bà con cần xử lý tức thời bằng cách thay nước, kết hợp tạt Yucca. Hôm sau mới bắt đầu dùng vi sinh để phân hủy lớp bùn hôi thối này.