Hướng dẫn cách sử dụng chất dẫn dụ cá để tíêt kiệm thức ăn và giảm hao hụt cho bà con nuôi trồng

Hướng dẫn cách sử dụng chất dẫn dụ cá để tích kiệm thức ăn và giảm hao hụt cho bà con nuôi trồng ? Chào bà con, trong nghề nuôi cá và tôm hiện nay, tiền mua thức ăn công nghiệp (cám) luôn chiếm từ 60% đến 70% tổng chi phí của cả vụ nuôi. Giá cám thì luôn ở mức cao, nên nếu cá ăn không hết, ăn chậm làm cám tan ra nước thì bà con sẽ bị lỗ vốn nặng.

Thực tế ở các ao nuôi, khi thời tiết thay đổi đột ngột như mưa to kéo dài, trời chuyển rét, nắng nóng gay gắt, hoặc khi cá bị bệnh, đàn cá thường rất mệt mỏi và bỏ ăn.

Khi rải cám xuống ao, nếu cá không ăn hết trong vòng 30 đến 45 phút, viên cám sẽ rã ra. Khi cám rã, các loại vitamin và chất đạm sẽ trôi ra ngoài nước mất khoảng 15% đến 20%. Tiền cám trôi xuống bùn, vừa làm bà con mất tiền, vừa làm nước ao bị bẩn, sinh ra khí độc NH3, NO2 làm cá chết ngạt.

Để giải quyết tận gốc tình trạng này, các kỹ sư thủy sản khuyến cáo bà con nên sử dụng chất dẫn dụ trong thức ăn thuỷ sản. Cụ thể chất dẫn dụ cá là gì, có tác dụng ra sao và cách trộn vào cám như thế nào cho đúng, bài viết này sẽ hướng dẫn chi tiết từng bước cho bà con.

1. Chất dẫn dụ cá là gì và vì sao cá lại thích ăn?

Bà con cần hiểu rõ, chất dẫn dụ cá không phải là các loại hương liệu tạo mùi thơm giống như mùi đồ ăn của con người. Dưới ao nuôi, nước thường bị đục, cá không thể dùng mắt để tìm viên cám. Thay vào đó, cá sẽ dùng mũi và các cơ quan cảm nhận ở trên da, trong miệng để “ngửi” và “nếm” thức ăn trong nước.

Khi chất dẫn dụ hòa tan vào nước ao, nó sẽ lan đi rất nhanh. Đàn cá ngửi thấy tín hiệu này sẽ bị kích thích thần kinh, lập tức bơi nhanh về phía có thức ăn. Khi cá đến gần, vị của chất dẫn dụ tiếp tục kích thích miệng cá há ra ngậm và nuốt luôn viên cám, tránh tình trạng cá rỉa mồi rồi lại nhả ra.

Nói một cách thực tế, chất dẫn dụ là một nhóm các hợp chất hóa học hoặc dịch chiết tự nhiên có tác dụng đánh thức bản năng tìm mồi và ép cá phải ăn nhanh hơn mức bình thường.

Đọc thêm:

Cách hạ pH trong ao nuôi tôm an toàn, hiệu quả nhanh

Tiêu chuẩn đánh giá một mô hình nuôi tôm hiệu quả

2. Các lợi ích thực tế khi dùng chất dẫn dụ trong thức ăn thủy sản

Việc bà con dùng đúng loại chất dẫn dụ sẽ thu lại 3 lợi ích trực tiếp bằng tiền sau đây:

Thứ nhất: Ép cá ăn cực nhanh, giữ nguyên 100% chất dinh dưỡng của cám

Khi có chất dẫn dụ cá, toàn bộ đàn cá sẽ nổi lên và ăn sạch lượng cám bà con rải xuống chỉ trong 30 đến 45 phút. Việc ăn nhanh này giúp viên cám chưa kịp rã ra nước. Cá nuốt trọn vẹn viên cám, hấp thu đủ 100% lượng đạm, vitamin và khoáng chất, từ đó cá sẽ lớn nhanh, chắc thịt.

Thứ hai: Trộn chung với thuốc trị bệnh để cá không chê mồi

Khi đàn cá bị bệnh gan hoặc bệnh đường ruột, bà con bắt buộc phải trộn thuốc kháng sinh hoặc các loại lá thảo dược vào cám. Các loại thuốc này có vị rất đắng và mùi hăng. Khi cá ngửi thấy mùi thuốc đắng, chúng sẽ bỏ ăn.

Nếu cá không ăn thuốc thì bệnh sẽ không khỏi. Lúc này, bà con dùng chất dẫn dụ trộn đè lên thuốc. Mùi tanh nồng của chất dẫn dụ sẽ lấn át hoàn toàn mùi đắng của thuốc, cá ngửi thấy mùi dẫn dụ sẽ ăn bình thường và nuốt luôn cả thuốc vào bụng.

Thứ ba: Giảm hệ số thức ăn (FCR), giữ nước ao sạch sẽ

Hệ số FCR là số kg cám bà con cần dùng để nuôi được 1 kg cá thịt. Bình thường, bà con mất khoảng 1.5 kg cám để được 1 kg cá (FCR = 1.5). Khi bà con trộn chất dẫn dụ, cá ăn sạch không bỏ thừa, tỷ lệ này sẽ giảm xuống chỉ còn 1.3 hoặc 1.4 kg cám.

Tính trên tổng sản lượng vài chục tấn cá khi thu hoạch, bà con sẽ tiết kiệm được hàng chục triệu đồng tiền mua cám. Ngoài ra, do không có cám thừa rã ra bùn, đáy ao sẽ sạch, giảm hẳn nồng độ khí độc, bà con không tốn nhiều tiền mua hóa chất xử lý nước.

3. Có mấy loại chất dẫn dụ cá trên thị trường?

Để bà con nắm rõ và dễ dàng chọn mua đúng loại cho ao nhà mình, tôi xin viết chi tiết hơn về thành phần, công dụng và cách dùng của 3 nhóm chất dẫn dụ này nhé:

Nhóm chất dẫn dụ tự nhiên (Natural Extracts)

Đây là nhóm được làm trực tiếp từ các nguồn nguyên liệu động vật giàu đạm trong tự nhiên thông qua quá trình xay nhỏ, trích ly hoặc thủy phân.

• Các sản phẩm phổ biến: Bà con thường thấy ở đại lý là dịch trùn quế, bột gan mực, dịch gan mực, bột đầu vỏ tôm, dịch thủy phân từ cá và bột nhuyễn thể.

• Ưu điểm: Nhóm này có mùi tanh tự nhiên đặc trưng rất nồng. Nhờ chứa hàm lượng lớn các acid amin tự do và chuỗi peptide ngắn, tôm cá cực kỳ ưa thích mùi vị này. Đồng thời, nhóm tự nhiên còn cung cấp thêm một lượng đạm chất lượng cao và dễ tiêu hóa cho vật nuôi.

• Lưu ý khi sử dụng: Do tính chất rất đậm đặc và chứa các phân tử protein lớn, bà con nên kết hợp dùng chung với các loại men tiêu hóa (Enzyme). Men tiêu hóa giúp cá cắt nhỏ mạch đạm, từ đó hấp thụ tối đa chất dinh dưỡng mà không bị đầy bụng.

• Liều lượng dùng: Bà con trộn từ 3% đến 5% tính trên trọng lượng thức ăn, tương đương với việc lấy 30ml đến 50ml (nếu là dạng nước) hoặc 30g đến 50g (nếu là dạng bột) trộn cho 1 kg thức ăn khô.

Đọc thêm: Hướng dẫn cách khắc phục tôm bị teo gan, trống ruột bằng thảo dược JETT AQUA

Nhóm Acid Amin và hợp chất tổng hợp

Đây là nhóm bao gồm các hợp chất hóa học tinh khiết, được tổng hợp trong công nghiệp để mô phỏng lại các hoạt chất có trong tự nhiên.

• Các sản phẩm phổ biến: Bao gồm Glycine, Alanine, Acid Glutamic, Taurine, và đặc biệt nhất là Betaine kết hợp với các Nucleotides (như IMP, GMP).

• Tác dụng cực mạnh của Betaine: Betaine được coi là hoạt chất dẫn dụ mạnh mẽ nhất trong nhóm này. Không chỉ kích thích khứu giác của cá để bắt mồi cực nhanh, Betaine còn có một chức năng sinh học quan trọng là điều hòa áp suất thẩm thấu của tế bào. Cụ thể, khi độ mặn của nước ao thay đổi hoặc khi thời tiết nắng nóng gay gắt, Betaine sẽ giúp các tế bào trong cơ thể cá giữ được nước. Nhờ vậy, cá giảm thiểu được hiện tượng mất nước, không bị sốc và duy trì tốt sức đề kháng.

• Liều lượng dùng: Vì là chất tinh khiết có hoạt tính rất cao, bà con dùng liều rất nhỏ, chỉ từ 0.2% đến 0.5%. Có nghĩa là chỉ dùng từ 2 gram đến 5 gram cho 1 kg thức ăn khô. Bà con cần cân đong chính xác, không nên dùng quá liều gây lãng phí.

Nhóm thảo dược và tinh dầu (Phytogenic)

Đây là xu hướng mới trong nuôi cá bền vững, hoàn toàn sử dụng chiết xuất hoặc tinh dầu của các loại cây cỏ tự nhiên.

• Các sản phẩm phổ biến: Gồm có tinh dầu tỏi, tinh dầu quế, hồi và chiết xuất từ cây Yucca Schidigera.

• Tác dụng của tinh dầu tỏi, quế: Các loại tinh dầu này có mùi thơm cay nồng, giúp át mùi thuốc đắng rất hiệu quả khi bà con cần trộn kháng sinh trị bệnh.

• Tác dụng của chiết xuất Yucca: Hoạt chất saponin tự nhiên trong Yucca giúp kích thích cá thèm ăn. Đặc biệt hơn, hoạt chất này có khả năng liên kết và hấp thụ trực tiếp các phân tử khí độc NH₃ ở trong ruột cá và cả ngoài môi trường nước. Nhờ đó, phân cá thải ra ít bị mùi hôi thối, giúp giữ sạch đáy ao nuôi.

• Liều lượng dùng: Với nhóm này, bà con pha trộn theo đúng liều lượng hướng dẫn của nhà sản xuất in trên bao bì.

4. Cách trộn chất dẫn dụ vào cám chuẩn kỹ thuật

Nhiều bà con mua chất dẫn dụ loại đắt tiền về nhưng cá vẫn ăn chậm, nguyên nhân chính là do bà con trộn sai cách. Lỗi sai nhiều nhất là đổ bột dẫn dụ khô trực tiếp vào cám khô, hoặc lấy chất dẫn dụ trộn chung với dầu ăn/dầu mực rồi đổ một lượt vào cám.

Khi làm như vậy, dầu sẽ bọc lấy chất dẫn dụ ở bên ngoài viên cám. Khi rải xuống ao, lớp ngoài này trôi thẳng ra nước, mùi trôi đi mất, còn viên cám bên trong thì nhạt nhẽo.

Để chất dẫn dụ trong thức ăn thuỷ sản phát huy tác dụng 100%, bà con phải làm đúng quy trình 3 bước sau đây:

Bước 1 – Pha nước

Bà con lấy đúng lượng chất dẫn dụ, hòa tan hoàn toàn vào thau nước sạch. Cứ 1 kg cám khô thì dùng khoảng 100ml đến 150ml nước. (Nếu bà con có trộn thêm men vi sinh hoặc vitamin C dạng bột, thì hòa tan chung vào thau nước này luôn).

Bước 2 – Trộn đều và ủ cám

Bà con tưới đều thau nước đã pha lên đống cám. Dùng tay hoặc máy đảo thật đều trong 3 đến 5 phút, bắt buộc sau đó phải để đống cám vào bóng râm ủ từ 15 đến 20 phút. Thời gian ủ này là để viên cám hút hết nước vào tận lõi bên trong. Khi đó, mùi dẫn dụ và thuốc sẽ ngấm sâu vào ruột viên cám.

Bước 3 – Áo dầu bảo vệ

Sau 20 phút ủ, bà con sờ thấy bề mặt viên cám đã khô ráo hoàn toàn. Lúc này, bà con mới lấy dầu áo (dầu mực, dầu gan cá hoặc chất kết dính) trộn đều một lớp mỏng bên ngoài cám. Lớp dầu này tạo thành màng chống nước. Khi ném xuống ao, viên cám không bị rã ra, mùi dẫn dụ và thuốc được giữ chặt bên trong lõi cám chờ cá nuốt vào bụng.

5. Sử dụng vào thời điểm nào để tránh lãng phí?

Bà con không nên dùng chất dẫn dụ liên tục mỗi ngày từ đầu đến cuối vụ, làm như vậy vừa tốn tiền, vừa làm cho đàn cá bị “quen mùi” (lờn mùi), sau này khi cần dùng cá sẽ không còn bị kích thích nữa. Các kỹ sư khuyên bà con chỉ tập trung dùng vào 3 thời điểm sau:

• Khi đổi cỡ cám: Khi cá lớn, bà con phải chuyển từ cám hạt nhỏ sang cám hạt to. Hạt to thường cứng và mùi hơi khác, cá hay chê và bỏ ăn mất 2-3 ngày. Bà con trộn chất dẫn dụ vào lúc này để cá quen với cám mới ngay lập tức, không bị gián đoạn thời gian lớn.

• Khi thời tiết bất lợi: Những ngày mưa dầm liên tục làm nước lạnh, hoặc nắng gắt làm nước thiếu oxy, đàn cá sẽ mệt, nằm đáy và bỏ ăn. Bà con trộn chất dẫn dụ kết hợp với men đường ruột để ép cá ăn, giúp cá giữ được sức đề kháng, không bị ốp thân sụt ký.

• Khi phải trộn thuốc trị bệnh: Như đã nói ở trên, khi trộn thuốc kháng sinh đắng, bà con phải tăng liều chất dẫn dụ lên gấp rưỡi (gấp 1.5 lần so với ngày thường) để át hẳn mùi thuốc, đảm bảo cá ăn đủ liều lượng thuốc mới khỏi bệnh.

6. Lời khuyên cuối cùng về môi trường ao nuôi

Bà con cần ghi nhớ: Chất dẫn dụ cá chỉ là phương pháp kỹ thuật hỗ trợ kích thích cho cá ăn nhanh hơn, nó không phải là thuốc tiên. Cá chỉ khỏe mạnh và phàm ăn khi nước ao sạch sẽ, có đủ khí oxy.

Nếu nước ao quá bẩn, bùn đáy thối đen, khí độc bốc lên ngợp thở thì con cá đang bị ngộ độc và thiếu oxy trầm trọng. Khi cá đang ngạt thở thì bà con có trộn chất dẫn dụ đắt tiền đến đâu, con cá cũng không thể mở miệng ra ăn được.

Do đó, bà con phải thường xuyên dùng chế phẩm sinh học (men vi sinh) để tạt xuống ao, giúp phân hủy phân cá dưới bùn. Đồng thời, bật quạt nước hoặc sục khí oxy liên tục vào ban đêm và sáng sớm để duy trì lượng oxy trong nước. Nước sạch, oxy nhiều cộng thêm cách phối trộn cám đúng chuẩn như trên, chắc chắn bà con sẽ có một vụ mùa đạt năng suất cao, giảm chi phí thức ăn tối đa. Chúc bà con chăn nuôi thành công!