Các dấu hiệu nhận biết tôm bị sốc môi trường trên thuỷ sản

Các dấu hiệu nhận biết tôm bị sốc môi trường trên thuỷ sản? Bà con cần chú ý các dấu hiệu nhận biết tôm bị sốc phổ biến nhất bao gồm: tôm bơi lờ đờ, tấp mé bờ, nổi đầu trên mặt nước vào sáng sớm, giảm ăn hoặc bỏ ăn đột ngột trong nhá (vó), màu sắc vỏ chuyển sang sậm hoặc đỏ thân, đục cơ, và gan tụy nhợt nhạt.

Khi thấy những dấu hiệu này, tuyệt đối không dùng kháng sinh mà phải lập tức tăng cường sục khí, đánh vitamin C liều cao, dùng Yucca để hấp thu khí độc và bón vôi để ổn định môi trường nước.

1. Bản chất sinh học của hiện tượng sốc môi trường ở tôm là gì?

Thưa bà con, trước khi đi sâu vào các dấu hiệu nhận biết tôm bị sốc, chúng ta cần hiểu rõ vì sao con tôm lại dễ bị tổn thương đến vậy.

Khác với các loài động vật máu nóng như heo, gà hay con người, tôm là động vật biến nhiệt. Điều này có nghĩa là nhiệt độ cơ thể và mọi hoạt động sinh lý của chúng phụ thuộc hoàn toàn vào môi trường nước xung quanh.

Khi một yếu tố trong ao (như nhiệt độ, độ mặn, độ pH, hoặc lượng oxy hòa tan) thay đổi từ từ, cơ thể tôm sẽ có cơ chế tự điều chỉnh để thích nghi.

Tuy nhiên, nếu sự thay đổi diễn ra quá nhanh và đột ngột (ví dụ như một cơn mưa lớn trút xuống giữa lúc trời đang nắng gắt), tôm sẽ không kịp phản ứng. Cơ thể chúng rơi vào trạng thái căng thẳng tột độ (stress).

Lúc này, toàn bộ năng lượng của tôm phải dồn vào việc chống chọi với môi trường để sinh tồn, dẫn đến hệ miễn dịch tụt giảm nghiêm trọng. Đây chính là “thời điểm vàng” để các loại vi khuẩn cơ hội có sẵn trong nước, đặc biệt là dòng vi khuẩn Vibrio, tấn công trực tiếp vào gan tụy và đường ruột của tôm.

Hậu quả là tôm yếu dần, xuất hiện hàng loạt dấu hiệu nhận biết tôm bị sốc, nếu không cấp cứu kịp thời sẽ dẫn đến hiện tượng rớt đáy, chết hàng loạt gây thiệt hại vô cùng to lớn.

2. Các dấu hiệu nhận biết tôm bị sốc môi trường

Để quan sát và đưa ra phán đoán chính xác, bà con không thể chỉ nhìn lướt qua mặt nước. Việc đánh giá phải kết hợp giữa việc quan sát tập tính bơi lội, kiểm tra lượng thức ăn trong nhá và bắt tôm lên để kiểm tra trực tiếp cơ thể. Dưới đây là phân tích chuyên sâu về từng dấu hiệu nhận biết tôm bị sốc.

Dấu hiệu qua tập tính bơi lội và hoạt động

• Tôm bơi lờ đờ, tấp mé: Đây là dấu hiệu nhận biết tôm bị sốc sớm nhất và dễ thấy nhất. Thay vì bơi khỏe mạnh ở tầng đáy hoặc khu vực giữa ao (nơi có dòng chảy tốt và sạch sẽ), tôm lại bơi dạt vào các bờ ao, góc ao. Khi bà con rọi đèn hoặc có tiếng động mạnh, phản xạ búng nhảy của chúng rất yếu ớt, chậm chạp.

• Tôm nổi đầu, kéo đàn bơi trên mặt nước: Hiện tượng này thường diễn ra vào lúc nửa đêm về sáng hoặc ngay sau những cơn mưa dông. Tôm bơi lờ đờ trên mặt nước, đôi khi bám vào các phao quạt. Đây là biểu hiện rõ rệt của việc tôm bị ngạt oxy hoặc bị ngộ độc màng mang do khí độc dưới đáy ao xì lên.

• Tôm búng rải rác một cách hoảng loạn: Đôi khi bà con sẽ thấy tôm nhảy vọt lên khỏi mặt nước không theo một quy luật nào. Đây là phản xạ tự nhiên khi chúng bơi vào những vùng nước có nồng độ khí độc (như H2S) quá cao, hoặc khi đáy ao quá bẩn khiến chúng bị ngứa ngáy, khó chịu.

Dấu hiệu qua việc tiêu thụ thức ăn

• Bỏ ăn đột ngột: khi tôm bị sốc, hệ tiêu hóa của chúng gần như ngừng hoạt động. Bà con sẽ thấy lượng thức ăn dư thừa trong nhá tăng lên đột ngột sau một cữ ăn. Nếu hôm qua tôm vẫn ăn mạnh mà hôm nay thức ăn còn nguyên, đó là dấu hiệu nhận biết tôm bị sốc môi trường rất rõ ràng.

• Ruột rỗng, lỏng ruột: khi nhấc vó lên kiểm tra, nếu quan sát ngược sáng, bà con sẽ thấy đường ruột tôm không có màu nâu đen của thức ăn mà trống rỗng, đứt khúc hoặc chứa dịch lỏng màu vàng nhạt. Tôm không ăn được sẽ nhanh chóng suy kiệt và rớt đáy.

Dấu hiệu qua màu sắc vỏ và cơ thịt tôm

• Vỏ sậm màu, nhám và chuyển đỏ: Một con tôm khỏe mạnh sẽ có lớp vỏ bóng bẩy, trong suốt và sáng màu. Ngược lại, một trong những dấu hiệu nhận biết tôm bị sốc là lớp vỏ trở nên sần sùi, màu sắc tối sậm lại. Đặc biệt, phần đuôi và các chân bơi có thể chuyển sang màu đỏ gạch do các mao mạch bị vỡ khi tôm cố gắng chống chọi với môi trường khắc nghiệt.

• Hiện tượng đục cơ, cong thân: Khi nhiệt độ chênh lệch quá cao (ví dụ bà con nhấc vó lên kiểm tra giữa lúc trời nắng gắt, tôm đang ở dưới đáy mát mẻ bị đưa lên mặt nước nóng), tôm sẽ bị sốc nhiệt cục bộ. Cơ thịt của chúng lập tức chuyển sang màu trắng đục như thịt luộc và thân bị cong lại không duỗi ra được.

• Lột xác dính vỏ, mềm vỏ dai dẳng: Khi môi trường biến động làm tụt hệ đệm kiềm và pH, tôm sẽ bị kích thích lột xác. Tuy nhiên, do nước thiếu khoáng chất và tôm đang yếu, chúng không thể lột sạch lớp vỏ cũ, dẫn đến hiện tượng dính vỏ ở đầu hoặc đuôi. Tôm sau khi lột cũng không thể cứng vỏ lại được, nằm bẹp dưới đáy và dễ dàng bị đồng loại ăn thịt.

Dấu hiệu qua sự thay đổi của gan tụy

Gan tụy là bộ phận quan trọng nhất và nhạy cảm nhất của con tôm. Khi kiểm tra các dấu hiệu nhận biết tôm bị sốc, bà con bắt buộc phải xem xét gan tụy:

• Tôm khỏe: gan có màu nâu đen hoặc nâu vàng (tùy màu thức ăn và màu nước), rõ nét, màng bao gan ôm sát, bóp nhẹ thấy dịch gan sệt và có hạt mỡ.

• Tôm bị sốc: gan mất màu gốc, chuyển sang màu vàng nhợt nhạt hoặc trắng bệch. Kích thước gan có thể bị teo nhỏ lại hoặc sưng to lên, màng bao gan lỏng lẻo. Khi bóp nhẹ, gan nát nhũn hoặc chảy dịch nước lỏng. Đây là tình trạng vô cùng nguy hiểm, báo hiệu tôm chuẩn bị rớt hàng loạt.

3. Nhận diện nguyên nhân thông qua việc phân tích chéo các dấu hiệu

Việc thấy được các dấu hiệu nhận biết tôm bị sốc là bước đầu tiên. Bước thứ hai là bà con phải chẩn đoán đúng nguyên nhân để có hướng xử lý chính xác. Không phải cứ tôm tấp mé là chữa giống nhau.

Dưới đây là cách phân biệt nguyên nhân dựa trên các biểu hiện đặc thù.

Dấu hiệu tôm bị sốc do biến động độ pH và sụp tảo

• Nguyên nhân: thường do mưa kéo dài làm axit hóa nước ao, hoặc do ao nuôi quản lý kém để tảo phát triển quá dày, khi gặp thời tiết xấu tảo chết đồng loạt (sụp tảo) sinh ra nhiều độc tố và làm pH tụt thê thảm.

• Dấu hiệu nhận biết tôm bị sốc đặc thù: tôm đồng loạt lột xác nhưng vỏ rất mềm, không cứng lại được. Tôm bơi lờ đờ, mang bám dơ. Nước ao có thể chuyển sang màu nâu đen hoặc có váng xanh nổi trên mặt nước kèm mùi hôi tanh.

Dấu hiệu tôm bị sốc do ngộ độc khí dưới đáy (NH3, H2S)

• Nguyên nhân: lượng thức ăn dư thừa, phân tôm và xác tảo chết tích tụ dưới đáy lớp bạt hoặc bùn. Khi nhiệt độ tăng cao hoặc trời u ám, quá trình phân hủy yếm khí sinh ra các loại khí độc cực mạnh.

• Dấu hiệu nhận biết tôm bị sốc đặc thù: tôm thường nhảy chồm lên mặt nước vào buổi chiều tối hoặc bơi cuống cuồng dọc bờ ao. Phần mang tôm chuyển sang màu vàng hoặc đen (đen mang). Cơ thể tôm chuyển màu ửng đỏ, đặc biệt là chân bơi và râu. Tôm rớt đáy rất nhanh và tỷ lệ hao hụt lớn nếu không xử lý cấp bách.

Dấu hiệu tôm bị sốc do thiếu oxy hòa tan (DO)

• Nguyên nhân: thả nuôi mật độ quá dày nhưng dàn quạt không đáp ứng đủ, hoặc mất điện ban đêm. Ban đêm, tảo trong ao cũng lấy oxy để hô hấp, gây ra tình trạng thiếu oxy trầm trọng vào khoảng 3 đến 5 giờ sáng.

• Dấu hiệu nhận biết tôm bị sốc đặc thù: tôm nổi đầu hàng đàn trên mặt nước, bơi nhô phần mũi lên để ngáp không khí. Tôm bám vào bờ, cọc tre, phao quạt nước. Màu sắc tôm nhợt nhạt. Nếu bật quạt nước lên, tôm sẽ chìm xuống lại nhưng cơ thể rất yếu.

Dấu hiệu tôm bị sốc do thay đổi độ mặn đột ngột

• Nguyên nhân: mưa dông lượng lớn và kéo dài nhiều ngày làm lớp nước bề mặt ngọt hóa hoàn toàn. Nếu không bật quạt, nước ao sẽ bị phân tầng độ mặn.

• Dấu hiệu nhận biết tôm bị sốc đặc thù: tôm bơi lờ đờ, giảm ăn rõ rệt. Cơ thể tôm bị đục cơ, cong thân do áp suất thẩm thấu trong cơ thể bị phá vỡ. Tôm mất rất nhiều năng lượng để giữ cân bằng muối nước nên gầy yếu đi nhanh chóng.

4. Các bước xử lý khi phát hiện dấu hiệu nhận biết tôm bị sốc

Giờ phút sinh tử quyết định thành bại của vụ nuôi nằm ở thao tác của bà con. Nguyên tắc bất di bất dịch khi cấp cứu tôm sốc là: tuyệt đối không sử dụng kháng sinh hoặc các loại hóa chất diệt khuẩn mạnh (như chlorine, thuốc tím, iodine liều cao).

Cơ thể tôm đang rất yếu, đưa hóa chất vào chẳng khác nào “đổ thêm dầu vào lửa”, tôm sẽ chết ngay lập tức, bình tĩnh thực hiện theo các bước giải cứu dưới đây.

Bước 1: Tối đa hóa lượng oxy hòa tan để cứu thở

Oxy chính là nguồn sống đầu tiên cần được cấp ngay.

• Bà con phải khởi động toàn bộ hệ thống quạt nước, sục khí đáy ao. Việc này không chỉ cung cấp oxy mà còn phá vỡ sự phân tầng nhiệt độ và độ mặn trong nước, giúp giải phóng bớt khí độc tích tụ dưới đáy.

• Nếu thấy dấu hiệu nhận biết tôm bị sốc nặng, nổi đầu rầm rộ, hãy rải ngay hóa chất cấp oxy viên (thường là sodium percarbonate) với liều lượng từ 1 đến 2 kg cho 1000 mét khối nước. Hạt oxy sẽ chìm xuống đáy và giải phóng bọt khí oxy tức thì, cứu tôm khỏi cảnh ngạt thở.

Bước 2: Lập tức cắt cữ ăn hoặc giảm thiểu tối đa

Nhiều bà con xót ruột thấy tôm không ăn lại càng trộn thêm thuốc ép ăn, điều này cực kỳ sai lầm.

• Khi bị sốc, gan tụy và ruột tôm đã suy yếu không thể tiết ra enzyme tiêu hóa. Việc ăn vào sẽ khiến thức ăn ứ đọng, gây viêm ruột sưng gan.

• Hãy cắt hoàn toàn cữ ăn ngay lúc đó hoặc giảm từ 50% đến 70% lượng thức ăn trong ngày hôm đó. Điều này giúp giảm lượng chất thải thải ra, giữ cho nước không bị dơ thêm.

Bước 3: Giải độc môi trường nước và không khí trong ao

Tùy vào nguyên nhân quan sát được, bà con áp dụng thuốc xử lý:

• Nếu ngửi thấy mùi trứng thối hoặc kiểm tra thấy NH3, NO2 cao: lập tức tạt dung dịch Yucca (sản phẩm chiết xuất từ cây Yucca schidigera) với liều lượng cao theo hướng dẫn của nhà sản xuất (thường là 500ml/1000m3). Yucca có cấu trúc đặc biệt giúp bó chặt các phân tử khí độc, giải cứu mang tôm ngay lập tức.

• Nếu trời đang mưa to làm tụt pH: rải ngay vôi nông nghiệp (CaCO3) dọc theo các bờ ao để ngăn phèn trôi xuống. Đồng thời, hòa nước tạt vôi dolomite hoặc bicarbonate (soda lạnh) với liều lượng 10-20kg/1000m3 để nâng và giữ hệ đệm kiềm cho nước ao.

Bước 4: Cung cấp dưỡng chất chống sốc trực tiếp qua nước

Tôm không ăn được nên phải cho chúng hấp thu qua mang và vỏ.

• Hòa tan vitamin C (loại tạt nước, hàm lượng nguyên liệu cao từ 20-30%) liều lượng 1 – 1.5kg/1000m3, kết hợp thêm các chất điện giải chống stress và tạt đều khắp mặt ao. Vitamin C là “thần dược” giúp tôm trấn an thần kinh, giảm stress nhanh chóng.

• Đồng thời, hòa các loại khoáng tạt tổng hợp (chứa canxi, magie, kali) tạt xuống ao, đặc biệt vào buổi tối. Việc này cấp cứu cho những con tôm đang lột xác được cứng vỏ nhanh chóng, tránh bị hao hụt.

Bước 5: Phục hồi hệ vi sinh vật bản địa

Sau khoảng 12 đến 24 giờ cấp cứu, khi thấy các dấu hiệu nhận biết tôm bị sốc đã giảm bớt, tôm bơi linh hoạt trở lại và xuống đáy, lúc này bà con mới tiến hành làm sạch nước màng dài hạn.

• Sử dụng các dòng men vi sinh xử lý đáy và nước mạnh (chứa các chủng vi khuẩn có lợi như Bacillus subtilis, Bacillus pumilus, Nitrosomonas, Nitrobacter).

• Nên ủ men vi sinh với mật rỉ đường sạch trong khoảng 6 đến 12 tiếng để sục khí nhân sinh khối trước khi tạt xuống ao. Đánh vi sinh vào buổi sáng (khoảng 8-9h) khi trời có nắng nhẹ và oxy dồi dào để vi sinh vật có lợi chui xuống bùn phân hủy nốt lượng rác thải còn tồn đọng.

5. Quy trình giúp tôm miễn nhiễm với sốc hiệu quả

Để vụ mùa thắng lợi, nguyên tắc “phòng bệnh hơn chữa bệnh” phải được đặt lên hàng đầu. Thay vì nơm nớp lo sợ và tìm kiếm các dấu hiệu nhận biết tôm bị sốc, bà con cần thiết lập một môi trường sống ổn định tuyệt đối cho bầy tôm ngay từ ban đầu.

Quy hoạch và xử lý ao nuôi nền tảng

• Vệ sinh đáy ao: giữa các vụ nuôi, ao đất cần được cày xới, bón vôi và phơi khô đáy cho nứt nẻ để tia UV mặt trời tiêu diệt mầm bệnh. Đối với ao bạt, phải xịt rửa sạch sẽ mọi ngóc ngách, loại bỏ hoàn toàn màng nhầy sinh học (biofilm) bám trên bạt, vì đây là tổ của vi khuẩn Vibrio.

• Hệ thống ao lắng, ao sẵn sàng: đây là yêu cầu bắt buộc của mô hình nuôi tôm công nghệ cao. Nước từ ngoài sông rạch không bao giờ được đưa thẳng vào ao nuôi. Phải bơm qua ao lắng, xử lý diệt khuẩn triệt để bằng hóa chất, chờ bay hơi hết độc tính, đo đạc các chỉ số an toàn mới cấp sang ao nuôi.

Quản lý các chỉ số nước nghiêm ngặt

• Mỗi ngày, bà con cần sử dụng bộ test nước chuyên dụng để kiểm tra 4 chỉ số sinh tử: pH, độ kiềm, NH3 và NO2. Nên đo vào lúc 6 giờ sáng và 2 giờ chiều. Nếu độ chênh lệch pH giữa sáng và chiều vượt quá 0.5, phải lập tức đánh dolomite để hãm lại.

• Giữ mực nước ao luôn sâu từ 1.2 mét đến 1.5 mét: Mực nước càng sâu thì khối lượng nước càng lớn, biên độ dao động nhiệt độ và độ mặn khi gặp mưa dông sẽ càng nhỏ, tôm sẽ ít bị sốc hơn.

• Chạy vi sinh định kỳ 3 đến 5 ngày một lần: Việc bổ sung liên tục lực lượng vi sinh vật có lợi sẽ tạo ra sự “cạnh tranh sinh học”, lấn át không cho vi khuẩn có hại bùng phát, đồng thời dọn sạch mùn bã dưới đáy.

Tăng cường nội lực cho tôm từ đường ruột

• Bà con không đợi đến lúc thời tiết xấu mới dùng thuốc, mà phải trộn vitamin C, beta-glucan và các khoáng vi lượng vào thức ăn hàng ngày cho tôm (chiếm khoảng 20-30% các cữ ăn trong tuần). Beta-glucan là chất kích thích miễn dịch tự nhiên, giúp bạch cầu của tôm hoạt động mạnh mẽ, sẵn sàng chống lại sự xâm nhập của mầm bệnh.

• Bổ sung men tiêu hóa đường ruột và các chiết xuất thảo dược như dịch tỏi tươi, chiết xuất nghệ, lá châu thụ. Các thảo dược này chứa kháng sinh tự nhiên giúp đường ruột tôm to, khỏe, phân không bị nát, hạn chế tối đa bệnh phân trắng, gan tụy khi môi trường xấu đi.

6. Chuyên mục hỏi đáp (FAQ)

Để giúp bà con dễ dàng tra cứu nhanh, chúng tôi đã tổng hợp những câu hỏi thường gặp nhất liên quan đến các dấu hiệu nhận biết tôm bị sốc và cách xử lý tại ao.

Câu hỏi 1: Nửa đêm trời chuyển dông gió, sáng ra tôi ra thăm ao thì thấy tôm kéo bầy nổi đầu dọc bờ. Tôi có nên đánh thuốc tím để diệt khuẩn nước ngay lúc này cho sạch ao không?

Trả lời: Tuyệt đối không thưa bà con. Tôm nổi đầu sau cơn dông là dấu hiệu nhận biết tôm bị sốc do phân tầng nhiệt độ, tụt pH và xì khí độc. Cơ thể tôm lúc này đang kiệt sức.

Nếu đánh thuốc tím (hoặc các loại diệt khuẩn mạnh), thuốc sẽ cắt oxy trong nước và làm bỏng mang tôm, tôm sẽ chết ngay lập tức. Việc cần làm là bật tối đa quạt, đánh oxy viên cấp cứu và rải vôi nông nghiệp quanh bờ, tạt vitamin C chống sốc.

Câu hỏi 2: Tôi thấy trên mạng khuyên dùng Yucca để cấp cứu tôm, vậy Yucca dùng ban ngày hay ban đêm thì tốt nhất?

Trả lời: Yucca là sản phẩm giải độc NH3 rất tốt. Bản chất của việc cấp cứu khi thấy dấu hiệu nhận biết tôm bị sốc khí độc là phải dùng ngay lập tức, bất kể ngày hay đêm.

Tuy nhiên, nếu dùng vào mục đích phòng ngừa định kỳ, bà con nên đánh Yucca vào buổi sáng (khoảng 8-10h), vì đây là thời điểm nhiệt độ tăng, khí NH3 bắt đầu khuếch tán mạnh từ đáy lên, đánh vào giờ này sẽ đạt hiệu quả hấp thu cao nhất.

Câu hỏi 3: Làm sao để phân biệt tôm bị đục cơ do sốc nhiệt và đục cơ do nhiễm bệnh vi bào tử trùng (EHP)?

Trả lời: Đây là một câu hỏi rất hay. Dấu hiệu nhận biết tôm bị sốc nhiệt gây đục cơ thường diễn ra đột ngột. Ví dụ, khi bà con nhấc vó lên khỏi mặt nước quá lâu giữa trưa nắng, tôm giật mình búng lách chách, sau đó một lúc phần cơ đuôi hoặc toàn thân chuyển màu trắng đục.

Nếu thả lại xuống nước, những con nhẹ có thể phục hồi màu sắc sau vài giờ. Ngược lại, đục cơ do vi bào tử trùng (EHP) hay các bệnh lý virus (IMNV) là bệnh mãn tính. Tôm từ từ xuất hiện các vệt trắng đục ở cơ đuôi lan dần lên đầu, kèm theo hiện tượng chậm lớn rõ rệt (nuôi 3-4 tháng không lớn).

Tôm bệnh sẽ không thể tự phục hồi màu cơ thịt kể cả khi môi trường nước hoàn toàn lý tưởng. Để chắc chắn, bà con nên mang mẫu tôm đi xét nghiệm PCR tại các phòng lab thủy sản.

Câu hỏi 4: Tôm tôi được 45 ngày tuổi, dạo gần đây mỗi lần cho ăn lượng thức ăn trong vó vẫn hết, nhưng trên mặt nước thỉnh thoảng thấy vài vỏ tôm lột bị dính phần đuôi, tôm lờ đờ, đây có phải là dấu hiệu nhận biết tôm bị sốc không?

Trả lời: Vâng, hiện tượng lột xác dính vỏ và lờ đờ chính là một trong những dấu hiệu nhận biết tôm bị sốc môi trường mãn tính, cụ thể là do môi trường nước đang bị nghèo kiềm và thiếu hụt khoáng chất trầm trọng (đặc biệt là magie và canxi).

Khi tôm đến chu kỳ lột nhưng nước không đủ chất để tôm hấp thu tạo vỏ mới, chúng sẽ bị kẹt lại trong lớp vỏ cũ. Bà con cần tiến hành đo ngay độ kiềm (đảm bảo phải trên 120 mg/L).

Giải pháp là đánh khoáng tạt liều cao kết hợp bicarbonate vào buổi tối (từ 20h – 22h) liên tục 2-3 ngày, đồng thời trộn khoáng sữa vào thức ăn để tôm hấp thu từ bên trong.

7. Lời kết từ chuyên gia

Nuôi tôm là một nghề đầy thử thách, đòi hỏi sự kiên nhẫn, tỉ mỉ và kiến thức khoa học vững vàng. Sự thay đổi thất thường của thời tiết là yếu tố khách quan không thể kiểm soát, nhưng việc chúng ta chuẩn bị ao nuôi như thế nào và phản ứng ra sao khi thấy các dấu hiệu nhận biết tôm bị sốc lại nằm hoàn toàn trong tầm tay.

Bài viết này được tạo ra nhằm tổng hợp những kiến thức nông nghiệp chuẩn xác và thiết thực nhất, hy vọng sẽ trở thành người bạn đồng hành hữu ích của bà con.

Chỉ cần bà con luôn giữ nguyên tắc “nuôi nước tốt trước, nuôi tôm khỏe sau”, thường xuyên theo dõi màu nước, màu gan tôm và bổ sung vi sinh, khoáng chất đầy đủ, bầy tôm sẽ luôn có một sức đề kháng mãnh liệt để vượt qua mọi chướng ngại vật.