Cách xử lý nấm đồng tiền trong ao nuôi tôm

Cách xử lý nấm đồng tiền trong ao nuôi tôm? Trong quá trình nuôi tôm thương phẩm, đặc biệt là ở các mô hình ao bạt HDPE hoặc hệ thống nuôi công nghệ cao, sự xuất hiện của các loài vi nấm là một trong những rủi ro sinh học lớn nhất.

Dù không làm tôm chết hàng loạt ngay lập tức như các bệnh do virus (đốm trắng, đầu vàng), nhưng nấm đồng tiền, nấm nhớt hay nấm thủy mi lại âm thầm tàn phá hệ tiêu hóa, làm tôm còi cọc, suy giảm miễn dịch và mở đường cho hàng loạt bệnh lý nguy hiểm khác.

Vậy nấm đồng tiền trong ao tôm sinh ra do đâu? Làm thế nào để xử lý nấm nhớt dứt điểm mà không làm ảnh hưởng đến tôm và hệ vi sinh có lợi? Bài viết dưới đây của Shrimpharmaqua sẽ cung cấp cho bà con cẩm nang toàn tập để nhận biết và xử lý triệt để vấn đề này.

1. Tìm hiểu chung về nấm đồng tiền, nấm nhớt và nấm thủy mi trên tôm

Trước khi tìm kiếm cách xử lý, chúng ta cần hiểu rõ đối tượng đang đối mặt là gì. Dưới góc độ sinh học, các loại nấm trong ao nuôi thường được chia thành các nhóm có biểu hiện và đặc tính bám dính khác nhau.

Nấm đồng tiền (Nấm chân chó) là gì?

Nấm đồng tiền (địa y) thực chất là sự cộng sinh hoàn hảo giữa nấm và tảo (thường là tảo lam hoặc tảo lục). Chúng phát triển mạnh mẽ và bám chặt vào các bề mặt cứng trong ao như bạt bờ, bạt đáy, chân dàn quạt nước, ống oxy, và đặc biệt là khu vực sàn ăn (nhá/vó).

Đặc điểm nhận dạng: Khi mới hình thành, chúng có dạng vảy nhỏ, màu xanh lục hoặc trắng xám. Lâu dần, chúng phát triển to ra bằng đồng xu, có mùi tanh hôi rất đặc trưng và phân nhánh như chân chó (nên còn gọi là nấm chân chó).

Nấm nhớt và nấm thủy mi

• Nấm nhớt: Thường tạo thành một lớp màng nhầy nhụa, trơn trượt bám trên bề mặt bạt lót. Lớp nhớt này là giá thể tuyệt vời cho vi khuẩn Vibrio có hại sinh sôi và phát triển.

• Nấm thủy mi (Saprolegnia): Đây là loại nấm nước thường tấn công trực tiếp lên cơ thể tôm, đặc biệt là khi tôm đang bị tổn thương lớp vỏ sau khi lột xác hoặc do các va đập cơ học. Chúng tạo ra các sợi nấm mảnh như bông gòn bám trên mang hoặc vỏ tôm.

2. Nấm đồng tiền trong ao tôm sinh ra do đâu?

Sự bùng phát của vi nấm không phải là ngẫu nhiên. Chúng là hệ quả của một chuỗi các yếu tố môi trường bị suy giảm chất lượng. Để tìm ra cách trị nấm đồng tiền ao tôm hiệu quả, bà con cần nắm rõ các nguyên nhân cốt lõi sau:

• Tích tụ chất thải hữu cơ dư thừa: Lượng thức ăn dư thừa, phân tôm, xác tảo tàn lâu ngày không được xi phông sạch sẽ tạo ra nguồn dinh dưỡng khổng lồ cho nấm và vi khuẩn phát triển.

• Cấp nước không qua xử lý triệt để: Nguồn nước cấp từ ngoài sông, kênh rạch mang theo bào tử nấm. Nếu khâu diệt khuẩn ban đầu trong ao lắng không được thực hiện nghiêm ngặt, bào tử nấm sẽ xâm nhập vào ao nuôi.

• Quản lý độ trong và ánh sáng kém: Nước ao quá trong, ánh sáng mặt trời chiếu xuyên thẳng xuống đáy bạt sẽ kích thích tảo và nấm cộng sinh phát triển mạnh mẽ.

• Dụng cụ nuôi không được sát trùng: Việc sử dụng chung chài, vó, vợt giữa các ao mà không qua sát trùng là con đường lây nhiễm chéo nấm đồng tiền nhanh nhất.

3. Tôm ăn phải nấm đồng tiền bị bệnh gì?

Một trong những câu hỏi mà chuyên gia của Shrimpharmaqua nhận được nhiều nhất là: “Tôm ăn phải nấm đồng tiền bị bệnh gì?”. Câu trả lời là hậu quả cực kỳ nghiêm trọng đối với hệ tiêu hóa và gan tụy của tôm.

Phá hủy hệ thống đường ruột, gây bệnh phân trắng

Nấm đồng tiền có mùi tanh hấp dẫn, khiến tôm rất dễ nhầm lẫn với thức ăn và nhấm nháp chúng. Khi tôm ăn phải nấm đồng tiền, các sợi nấm và độc tố sẽ tiến vào đường ruột. Chúng bám vào thành ruột, tiết ra độc tố làm tổn thương niêm mạc, gây viêm ruột cấp tính. Hệ quả tất yếu là tôm xuất hiện biểu hiện lỏng ruột, đứt khúc đường ruột và dẫn đến hội chứng phân trắng khó chữa.

Suy gan tụy và ức chế hấp thu dinh dưỡng

Độc tố từ các loài nấm và tảo cộng sinh khi đi vào cơ thể tôm sẽ tạo áp lực cực lớn lên gan tụy – cơ quan chịu trách nhiệm giải độc và tiêu hóa chính. Gan tôm sẽ dần sưng tấy, sau đó nhạt màu và teo lại. Tôm ăn yếu hoặc bỏ ăn hoàn toàn, không hấp thu được khoáng chất và vitamin, dẫn đến tình trạng còi cọc, chậm lớn, ốp thân.

Môi trường cho mầm bệnh cơ hội

Các cụm nấm bong tróc trôi nổi trong nước là nơi trú ngụ của vi khuẩn Vibrio parahaemolyticus (tác nhân gây bệnh hoại tử gan tụy cấp EMS/AHPND) và ký sinh trùng đường ruột (Gregaria). Ngoài ra, nấm thủy mi trên tôm làm cản trở quá trình hô hấp ở mang, khiến tôm dễ bị ngạt khí khi hàm lượng oxy hòa tan (DO) trong ao giảm thấp.

4. Dấu hiệu nhận biết sớm ao tôm bị nhiễm nấm

Việc phát hiện sớm sẽ giúp giảm thiểu đến 80% rủi ro thiệt hại. Bà con cần thường xuyên kiểm tra ao nuôi qua các dấu hiệu sau:

• Kiểm tra dụng cụ nuôi: Nhấc vó (nhá) lên thấy có các vệt màu xanh rêu, xám đen bám chặt, sờ vào thấy nhớt và nhám. Cần quan sát thêm ở mép nước bạt bờ, bệ đỡ quạt nước.

• Biểu hiện của tôm: Tôm giảm ăn đột ngột mà không rõ nguyên nhân môi trường (thời tiết, khí độc). Đường ruột tôm cong queo, có bọt khí hoặc mủ, phân tôm nát.

• Chất lượng nước: Nước ao có mùi hôi tanh nồng hơn bình thường, bọt nước nổi lên chậm tan.

• Quan sát trực tiếp tôm: Với nấm thủy mi, khi vớt tôm lên rổ, có thể thấy các mảng bám như bông trắng nhỏ ở mang, chân bơi hoặc trên các phần vỏ bị tổn thương.

5. Xử lý nấm đồng tiền sai cách làm bệnh nặng hơn

Nhiều hộ nuôi khi phát hiện nấm đồng tiền đã nôn nóng dùng bàn chải chà sát bạt, hoặc dùng sức nước áp lực cao để xịt rửa nấm bong ra. Đây là một sai lầm vô cùng tai hại!

Việc chà xát cơ học khi nấm đang phát triển mạnh sẽ làm vỡ các cụm nấm, giải phóng hàng tỷ bào tử nấm và độc tố lan rải rác khắp ao. Tôm sẽ ăn phải các mảnh vụn nấm trôi nổi này với số lượng lớn hơn gấp nhiều lần, khiến bệnh đường ruột bùng phát không thể kiểm soát. Đồng thời, bào tử nấm mớ sẽ lại bám vào những vị trí khác trên bạt và mọc lên với tốc độ nhanh hơn.

Vậy đâu là quy trình chuẩn kỹ thuật để diệt trừ mầm mống này?

6. BRONO ONE 50 – Thuốc đặc trị nấm đồng tiền hiệu quả

Để xử lý tận gốc vi nấm, người nuôi cần một giải pháp vừa có tính sát thương cao đối với tế bào nấm, vừa an toàn tuyệt đối cho tôm đang nuôi. Tại Shrimpharmaqua, chúng tôi khuyến nghị sử dụng BRONO ONE 50 – Dòng sản phẩm chuyên phòng và đặc trị các bệnh vi nấm trong môi trường thủy sản.

BRONO ONE 50 là gì?

BRONO ONE 50 là công thức chuyên biệt được nghiên cứu để phá vỡ lớp vỏ màng chitin của tế bào nấm, ức chế sự tổng hợp enzyme và quá trình hô hấp của các loại nấm cứng đầu như nấm đồng tiền, nấm nhớt, nấm thủy mi.

Ưu điểm vượt trội của BRONO ONE 50

• Hiệu quả nhanh chóng: Làm teo và khô các cụm nấm đồng tiền, nấm nhớt chỉ sau 1 – 2 nhịp đánh thuốc. Nấm sẽ tự rụng lột ra khỏi bạt mà không cần chà xát cơ học mạnh.

• Quang phổ rộng: Tiêu diệt đa dạng các loại vi nấm và cả nhóm vi khuẩn bám nhầy trên bạt.

• An toàn tuyệt đối: Hoàn toàn không gây sốc cho tôm, không làm rớt tôm, không làm sụp tảo đột ngột làm biến động môi trường.

• Phục hồi chất lượng nước: Hỗ trợ làm sạch môi trường, giảm mùi hôi tanh, trả lại độ sạch cho bạt HDPE.

Hướng dẫn sử dụng BRONO ONE 50 chuẩn kỹ thuật

Để thuốc phát huy tối đa công dụng, bà con cần áp dụng theo phác đồ sau:

• Thời điểm đánh thuốc: Tốt nhất nên đánh vào lúc trời mát (khoảng 8-9h sáng hoặc chiều tối 17h). Tránh đánh lúc trời nắng gắt nhiệt độ cao.

• Liều lượng phòng ngừa: Sử dụng định kỳ 7 – 10 ngày/lần, sau đó hòa tan thuốc với lượng nước vừa đủ và tạt đều khắp ao, bật quạt nước mạnh để thuốc phân tán.

• Liều lượng đặc trị khi ao đã bị nấm: Dùng liều gấp đôi (theo hướng dẫn chi tiết trên bao bì), đánh liên tục 2 nhịp, cách nhau 24 giờ. Tập trung tạt kỹ vào các khu vực góc ao, bệ quạt, khu vực cho ăn.

• Lưu ý quan trọng: Trước khi đánh BRONO ONE 50, nên giảm 30-50% lượng thức ăn trong ngày để tôm tránh ăn phải xác nấm đang phân hủy.

7. Phục hồi môi trường và sức khỏe tôm sau khi xử lý nấm

Việc tiêu diệt nấm chỉ là một nửa chặng đường. Để nấm không quay trở lại và tôm nhanh chóng lấy lại đà tăng trưởng, bà con cần thực hiện bước phục hồi sau diệt nấm:

• Vớt xác nấm: Sau 2-3 ngày đánh BRONO ONE 50, nấm sẽ chết và bong tróc nổi lên mặt nước, cần tích cực vớt các mảng nấm này ra khỏi ao và tăng cường xi phông đáy để đẩy xác nấm lắng chìm ra ngoài.

• Cấy lại vi sinh có lợi: Quá trình diệt nấm cũng sẽ làm suy giảm một phần hệ vi sinh trong ao, sử dụng ngay các dòng vi sinh xử lý nước, làm sạch đáy ao (như sản phẩm MICRO-R hoặc ASTRO BIO của Shrimpharmaqua) đánh vào buổi sáng để vi khuẩn có lợi chiếm lại ưu thế, phân hủy hoàn toàn chất hữu cơ còn sót lại, ngăn ngừa nhớt bạt tái phát.

• Phục hồi đường ruột tôm: Lúc này, hệ tiêu hóa của tôm đang rất yếu, cần tích cực trộn các dòng men vi sinh đường ruột (POLI BIO) và thảo dược bảo vệ gan (JETT AQUA) vào thức ăn liên tục trong 5 – 7 ngày để tái tạo niêm mạc ruột, nong to đường ruột và giúp tôm ăn khỏe trở lại.

Đối với các hệ thống nuôi ứng dụng công nghệ Biofloc, việc quản lý hạt floc trong giai đoạn này cũng rất quan trọng. Cần kiểm soát nguồn carbon bổ sung để duy trì hệ floc khỏe mạnh, cạnh tranh trực tiếp không gian sống với nấm và tảo độc.

8. Hỏi đáp nhanh (FAQ) cùng chuyên gia cách xử lý nấm đồng tiền trong ao nuôi tôm

Hỏi: Đánh thuốc diệt nấm đồng tiền BRONO ONE 50 có làm tôm lột xác bị rớt không?

Đáp: Không. BRONO ONE 50 được thiết kế với cơ chế phá vỡ tế bào nấm chọn lọc, rất an toàn cho tôm. Thậm chí, việc loại bỏ nấm thủy mi còn giúp tôm lột xác dễ dàng hơn, không bị dính vỏ hay ngạt thở trong quá trình lột.

Hỏi: Tôm bị bệnh phân trắng do ăn nấm đồng tiền có chữa được không?

Đáp: Có thể chữa được nếu phát hiện sớm. Bà con cần cắt thức ăn 1 ngày, lập tức dùng BRONO ONE 50 diệt nấm môi trường. Sau đó, kết hợp trộn thảo dược trị đường ruột (như BELLO AQUA hoặc acid hữu cơ) bao bọc thức ăn để diệt khuẩn đường ruột, ép tôm đi phân chặt lại.

Hỏi: Ao đất có bị nấm đồng tiền không hay chỉ ao bạt mới bị?

Đáp: Ao đất vẫn có nguy cơ bị vi nấm tấn công, đặc biệt là nấm thủy mi và nấm bám trên các giá thể cứng như cọc gỗ, dàn quạt. Tuy nhiên, bệnh nấm đồng tiền biểu hiện rõ rệt và gây thiệt hại nặng nề nhất trên bề mặt bạt HDPE.

Hỏi: Xử lý nấm nhớt bạt bằng vôi nung có hiệu quả không?

Đáp: Dùng vôi nung (CaO) tạt quanh bờ hoặc đáy ao chỉ có tác dụng cắt nhớt tạm thời và nâng pH nước nhanh chóng, dễ làm tôm bị sốc. Nó không tiêu diệt được chân nấm âm sâu dưới bạt. Để trị tận gốc, cần sử dụng chế phẩm chuyên dụng tiêu diệt màng sinh học của nấm.

Lời kết

Việc phòng và trị nấm đồng tiền ao tôm đòi hỏi người nuôi phải có sự am hiểu về sinh lý môi trường, đồng thời lựa chọn đúng giải pháp can thiệp kỹ thuật. Không nên chủ quan với bất kỳ biến đổi nhỏ nào dưới đáy ao.

Bằng việc kết hợp quản lý tốt lượng thức ăn dư thừa, vệ sinh môi trường chặt chẽ và sử dụng định kỳ chế phẩm BRONO ONE 50, bà con hoàn toàn có thể loại bỏ nỗi lo về các loại vi nấm, bảo vệ đường ruột tôm khỏe mạnh cho một vụ mùa bội thu.

Kính chúc bà con nông dân vụ mùa trúng giá, trúng mùa! Nếu cần tư vấn kỹ thuật chi tiết hơn về phác đồ điều trị nấm ao tôm hoặc thông tin về sản phẩm BRONO ONE 50, vui lòng liên hệ ngay với đội ngũ kỹ sư của Shrimpharmaqua để được hỗ trợ kịp thời.